Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu hỏi trang 127 SGK Ngữ văn 10

Xúy Vân giả dại (Trích chèo Kim Nham)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: XUÝ VÂN (Nói lệch):
Đau thiết thiệt van,
Than cùng bà Nguyệt.
Đánh cho lê liệt,
Chết mệt con đồng.
Bắt đò sang sông,
Bớ đò, bớ đò.

Hình dung khi thể hiện lời thoại này, diễn viên sẽ có động tác diễn xuất tương ứng như thế nào.

Gợi ý trả lời

Yêu cầu: Hình dung động tác diễn xuất của diễn viên tương ứng với lời thoại (đoạn *Nói lệch*) của Xúy Vân.

Lời thoại này nằm ở phần mở đầu lớp *Xúy Vân giả dại*, khi nhân vật bước ra sân khấu trong trạng thái nửa điên nửa tỉnh. Lời ngắn, nhịp gấp, vần trắc dồn dập (*van – liệt – mệt*) nên động tác đi kèm cũng phải mạnh, giật cục, bộc lộ sự rối bời, đau khổ bên trong. Có thể hình dung theo từng ý:

a) Hai câu đầu – *Đau thiết thiệt van, / Than cùng bà Nguyệt*:
- Diễn viên lấy nét mặt đau đớn, nhăn nhó; tay ôm lấy ngực hoặc áp lên tim rồi buông ra như kẻ đang quặn đau trong lòng.
- Thân mình hơi cúi, lắc lư; có thể ngửa mặt, chắp tay hoặc đưa tay lên trời như đang *than*, kêu cầu, trách móc bà Nguyệt (ông Tơ bà Nguyệt – người xe duyên) đã buộc mình vào mối lương duyên lỡ dở.
- Giọng ngân nga, nửa hát nửa kể lể, kéo dài ở tiếng *van*, *Nguyệt* để lộ nỗi tủi thân.

b) Hai câu tiếp – *Đánh cho lê liệt, / Chết mệt con đồng*:
- Động tác trở nên dồn dập, loạng choạng: diễn viên run rẩy, người lả đi, bước xiêu vẹo như kẻ kiệt sức (*lê liệt*).
- Có thể lắc đầu, rung vai, mắt đờ dại, nhập đồng giống hình ảnh *con đồng* (người lên đồng) bị vật cho mệt lả – vừa gợi vẻ "giả dại", vừa phô bày tâm trạng bấn loạn, bế tắc thật bên trong.

c) Hai câu cuối – *Bắt đò sang sông, / Bớ đò, bớ đò*:
- Diễn viên đột ngột đổi hướng, như sực tỉnh, quay mặt ra xa (phía khán giả hoặc cánh gà) nhìn về "bến sông".
- Một tay khum lại đưa lên miệng làm loa, tay kia vẫy gọi, chân bước vội, nhoài người về phía trước như đang chạy ra mép nước đón đò.
- Giọng cất cao, gọi tha thiết, gấp gáp *"Bớ đò, bớ đò"*, có thể ngóng – đợi – rồi lại gọi, diễn tả khát khao vượt sông (ẩn dụ cho khát vọng thoát khỏi hoàn cảnh, đi tìm điều mình mong mỏi).

Nhận xét chung: Toàn bộ chuỗi động tác (ôm ngực than vãn → lảo đảo nhập đồng → vẫy gọi đò) là kiểu diễn *ước lệ, cách điệu* đặc trưng của nghệ thuật chèo: động tác phóng đại, kết hợp nhịp nhàng với lời hát và điệu bộ để vừa thể hiện vẻ "điên dại" bên ngoài, vừa hé lộ nỗi đau, sự giằng xé thật trong tâm hồn Xúy Vân.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.