Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 5 trang 131 SGK Ngữ văn 10

Xuý Vân giả dại (trích chèo Kim Nham)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Qua đoạn xưng danh của Xuý Vân, có thể nhận ra được những đặc điểm gì của sân khấu chèo (cách xưng danh, sự tương tác giữa người xem và người diễn,...)?
(văn bản: Xuý Vân giả dại (trích chèo Kim Nham))

Gợi ý trả lời

a) Cách xưng danh (tự giới thiệu) của nhân vật

Trong chèo, mỗi nhân vật khi vừa ra sân khấu thường có một đoạn *xưng danh* — tự nói rõ tên tuổi, lai lịch, tính nết của mình với khán giả. Xúy Vân cũng vậy:

- Nàng trực tiếp giới thiệu: *"Chẳng giấu gì Xúy Vân là tôi / Tuy dại dột, tài cao vô giá"* — nói thẳng tên mình (Xúy Vân) và tự nhận xét về bản thân (bề ngoài có vẻ "dại dột" nhưng thực ra "tài cao").
- Đây là một đặc điểm có tính ước lệ của sân khấu chèo: nhân vật tự bạch, tự phơi bày thân phận, tâm trạng để người xem nắm ngay được mình là ai, đang ở trong hoàn cảnh nào, thay cho việc dùng phông cảnh hay lời dẫn.

b) Sự tương tác giữa người xem và người diễn

- Lời xưng danh của Xúy Vân hướng thẳng ra phía khán giả ("Chẳng giấu gì… là tôi"), tức là nhân vật *nói với người xem* chứ không chỉ nói với nhân vật khác trên sân khấu. Người diễn và người xem vì thế không bị ngăn cách, mà cùng tham dự vào câu chuyện.
- Trong chèo còn có những tiếng đế — lời của người xem (hoặc dàn đế) chen vào, hỏi hoặc bình phẩm, và nhân vật trên sân khấu đáp lại. Nhờ đó mạch diễn được dẫn dắt, đồng thời tạo không khí gần gũi, sinh hoạt, mang tính cộng đồng của sân khấu dân gian.
- Sự giao lưu hai chiều này cho thấy chèo là loại hình sân khấu ước lệ, dân gian: ranh giới giữa sàn diễn và khán giả rất mỏng, người xem được mời "cùng chơi", cùng thấu hiểu nhân vật.

c) Một số đặc điểm khác của sân khấu chèo nhận ra qua đoạn trích

- Tính ước lệ, tượng trưng: nhân vật tự giới thiệu, tự bộc lộ nội tâm bằng lời hát, lời nói, không dựa vào cảnh trí thực.
- Kết hợp hát – nói – múa: lời xưng danh thường được cất lên theo làn điệu, gắn với điệu bộ, động tác cách điệu.
- Tính cách nhân vật được định hình ngay từ lời ra trò: chỉ qua mấy câu xưng danh, người xem đã hình dung được số phận và tâm trạng mâu thuẫn, giằng xé của Xúy Vân.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.