Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 6 trang 131 SGK Ngữ văn 10

Xuý Vân giả dại (trích chèo Kim Nham)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu một số đặc điểm của ngôn ngữ chèo mà bạn nhận biết được qua đoạn trích (thể thơ quen dùng; chất liệu ca dao, dân ca;...).
(văn bản: Xuý Vân giả dại (trích chèo Kim Nham))

Gợi ý trả lời

Câu 6 (trang 132). Qua đoạn trích *Xúy Vân giả dại* (trích chèo *Kim Nham*), có thể nhận ra một số đặc điểm tiêu biểu của ngôn ngữ chèo như sau:

a) Thể thơ quen dùng.
Ngôn ngữ chèo chủ yếu sử dụng thể thơ lục bát và lục bát biến thể — thể thơ truyền thống, giàu nhạc điệu, dễ hát, dễ nhớ. Trong đoạn trích, nhiều câu được viết theo lục bát:
> *"Con cá rô nằm vũng chân trâu,
Để cho năm bảy cần câu châu vào."*

Bên cạnh đó còn có những câu nói lệch, hát xuôi, hát ngược, vỉa với số tiếng không cố định, tạo nên sự linh hoạt, phù hợp với trạng thái tâm lí rối bời, điên dại (giả dại) của nhân vật Xúy Vân.

b) Chất liệu ca dao, dân ca.
Ngôn ngữ chèo thấm đẫm chất liệu ca dao, dân ca, thành ngữ, tục ngữ của văn học dân gian. Nhiều hình ảnh, lối nói trong đoạn trích lấy từ đời sống và ca dao quen thuộc:
> *"Chẳng trăng gió lại gặp người gió trăng"*; *"Gió giăng thì mặc gió giăng / Đôi ta chỉ quyết đạo hằng với nhau"* — gợi nhớ mô-típ, cách nói của ca dao về tình duyên.

Các hình ảnh con cá rô, cái cò, con đò, vũng chân trâu, cấy cày, chăn tằm dệt vải... đều là hình ảnh bình dị, gần gũi với sinh hoạt và tâm thức dân gian của người nông dân Việt Nam.

c) Tính biểu cảm, giàu hình ảnh và lối nói ẩn dụ, nói ngược.
Ngôn ngữ chèo mang tính trữ tình, biểu cảm cao, dùng nhiều hình ảnh ẩn dụ, so sánh để bộc lộ nội tâm. Đặc biệt, để diễn tả trạng thái "giả dại", đoạn trích dùng lối nói ngược, nói lung tung, phi lô-gíc ("Chả nên gia thất thì về / Ở làm chi mãi cho chúng chê, bạn cười"; hình ảnh "gà rừng ăn lẫn với công", "láng giềng ai hay, ức bởi xuân huyên"...). Lối nói ấy vừa thể hiện sự điên dại bề ngoài, vừa hé lộ nỗi lòng thật đầy uất ức, cô đơn, khao khát hạnh phúc của nhân vật.

d) Sự kết hợp giữa nói và hát, tính diễn xướng sân khấu.
Văn bản chèo không chỉ để đọc mà để hát và diễn, nên ngôn ngữ có sự đan xen giữa lời nói, lời hát cùng các làn điệu được ghi chú rõ (nói lệch, vỉa, hát quá giang, con gà rừng, hát xuôi hát ngược, hát ngược...). Các tiếng đệm, tiếng láy, từ cảm thán (*"ơi", "chứ", "i i i"...*) tạo nhịp điệu, âm hưởng đặc trưng của nghệ thuật hát chèo dân gian.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.