Giải Câu 4 trang 136 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Qua theo dõi cảnh tuồng Huyện đường, bạn hiểu như thế nào về thái độ và cách nhìn nhận của người dân xưa đối với chốn “cửa quan”?
(văn bản: Huyện đường (trích Nghêu, Sò, Ốc, Hến), Hoàng Châu Ký chỉnh lí)
Gợi ý trả lời
Qua cảnh tuồng Huyện đường (trích tuồng *Nghêu, Sò, Ốc, Hến*, Hoàng Châu Ký chỉnh lí), thái độ và cách nhìn nhận của người dân xưa đối với chốn "cửa quan" hiện lên rõ nét qua chính tiếng cười châm biếm mà tác giả dân gian gửi gắm:
a) "Cửa quan" không phải nơi công lí mà là nơi "ăn" của dân.
Màn kịch mở ra bằng cảnh tri huyện và đề lại bàn bạc cách xử vụ án Thị Hến, nhưng tuyệt nhiên không bàn chuyện đúng – sai, phải – trái. Ngay lời mở đầu, tri huyện đã bộc lộ bản chất: *"Sự lí thường phân ẩu / Được thua tự đồng tiền"* – xử kiện thế nào là tùy ở đồng tiền. Đề lại thì tính toán *"Ăn thua đôi đường / … / Đồ hành khất cả hai"*, nghĩa là cả hai bên nguyên – bị đều bị "vặt" cho bằng sạch. Trong mắt người dân, chốn cửa quan là nơi quan lại công khai dùng việc công để đục khoét, kiếm chác, biến cán cân công lí thành cán cân… đồng tiền.
b) Quan lại là kẻ dốt nát, tham lam, vô liêm sỉ nhưng lại đầy quyền uy.
Tri huyện tự xưng *"Quyền trọng trấn nha môn"* nhưng hành xử thì gian tham, lố bịch; đề lại, lính lệ cũng một giuộc xu nịnh, vòi vĩnh. Người dân nhìn "cửa quan" như một bộ máy mà kẻ nắm quyền càng cao thì càng tham, càng nhũng nhiễu, lấy việc hành dân, bóp nặn dân làm lẽ sống. Thái độ của nhân dân vì thế là khinh ghét, coi thường, bóc trần bộ mặt "phụ mẫu chi dân" giả dối của bọn quan lại.
c) Thái độ ấy được thể hiện bằng tiếng cười trào phúng, mỉa mai – một thái độ phản kháng.
Người dân xưa không ngợi ca, không sợ hãi mà hạ bệ, giễu cợt chốn cửa quan. Họ để cho chính nhân vật quan lại tự phơi bày thói hư tật xấu qua lời nói, cử chỉ lố lăng, khiến khán giả bật cười. Tiếng cười ấy vừa mang tính giải trí, vừa là vũ khí phê phán thói tham nhũng, bất công nơi công đường. Qua đó, người dân gửi gắm ước mơ về sự công bằng và niềm tin rằng cái xấu, cái ác dù đội lốt quyền uy cũng đáng bị lật tẩy, chê cười.
Kết luận: Qua cảnh *Huyện đường*, có thể thấy người dân xưa nhìn chốn "cửa quan" không phải với sự kính trọng, mà với thái độ mỉa mai, khinh bỉ và bất tín nhiệm sâu sắc: đó là nơi công lí bị đồng tiền chi phối, là nơi quan lại tham nhũng, bất tài mặc sức hành hạ, bóc lột dân lành. Tiếng cười châm biếm trong vở tuồng chính là cách nhân dân phản kháng lại sự bất công và khẳng định khát vọng về lẽ công bằng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.