Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 5 trang 136 SGK Ngữ văn 10

Huyện đường (trích tuồng Nghêu, Sò, Ốc, Hến)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Lời tự giới thiệu (qua hình thức nói lối) của nhân vật tri huyện đã giúp người xem, người đọc hiểu được điều gì về con người ông ta? Hãy so sánh lời tự giới thiệu đó của một nhân vật cụ thể trong tuồng với những lời tự giới thiệu thường gặp trong đời sống để rút ra nhận xét cần thiết.
(văn bản: Huyện đường (trích Nghêu, Sò, Ốc, Hến), Hoàng Châu Ký chỉnh lí)

Gợi ý trả lời

a) Lời tự giới thiệu (qua hình thức nói lối) của tri huyện giúp người xem, người đọc hiểu gì về con người ông ta?

Mở đầu lớp tuồng, tri huyện bước ra tự xưng danh qua lối "nói lối" – một thủ pháp đặc trưng của sân khấu tuồng, nhân vật tự bạch để khán giả nắm ngay bản chất của mình. Qua những lời tự giới thiệu, tri huyện công khai khoe quyền thế nơi công đường và thẳng thừng coi việc xử kiện là dịp "ăn tiền" (ai nhiều tiền đút lót thì được kiện, không tiền thì đừng hòng kiện cáo). Từ đó, con người thật của ông ta hiện lên:

- Tham lam, coi việc xử kiện là dịp kiếm tiền: lấy chuyện vơ vét, xử theo túi tiền của dân làm lẽ sống, biến chốn công đường thành nơi trục lợi.
- Gian xảo, bất chấp công lý: sẵn sàng bẻ cong phép nước, ai lắm tiền thì thắng kiện, coi thường luật pháp và quyền lợi của dân.
- Ỷ quyền, vô liêm sỉ: dựa vào chức tri huyện để nhũng nhiễu, lại tự nói ra thói xấu ấy một cách trơ tráo, không chút hổ thẹn.

Như vậy, chỉ qua mấy lời tự giới thiệu, nhân vật đã hiện lên là một viên quan tham nhũng, bỉ ổi, điển hình cho bọn quan lại thối nát mà tuồng đồ muốn phê phán, châm biếm.

b) So sánh lời tự giới thiệu của nhân vật tuồng với lời tự giới thiệu thường gặp trong đời sống:

| Phương diện | Lời tự giới thiệu của tri huyện (trong tuồng) | Lời tự giới thiệu trong đời sống |
|---|---|---|
| Mục đích | Để khán giả hiểu ngay bản chất, tính cách nhân vật | Để người khác biết thông tin, tạo thiện cảm về mình |
| Nội dung | Tự phơi bày cả thói xấu, tật xấu một cách công khai | Thường nêu tên tuổi, nghề nghiệp, ưu điểm; che giấu khuyết điểm |
| Tính chân thực | Trung thực đến mức trơ trẽn (do quy ước sân khấu) | Có chọn lọc, giữ gìn, ít ai tự nói điều bất lợi cho mình |
| Hình thức | Theo quy ước nghệ thuật (nói lối, tự xưng danh) | Lời nói, văn bản tự nhiên trong giao tiếp hằng ngày |

Nhận xét cần thiết:

- Lời tự giới thiệu trong tuồng là một quy ước nghệ thuật của sân khấu dân gian: nhân vật tự bạch để người xem nhanh chóng nhận diện tính cách, chủ yếu nhằm khắc họa và phê phán, nên có thể tự nói ra cả cái xấu của mình. Đây là sự thật "nghệ thuật", phục vụ ý đồ châm biếm của tác giả, khác hẳn sự thật ngoài đời.
- Trong đời sống, người ta tự giới thiệu để giao tiếp, tạo quan hệ, nên thường giữ gìn hình ảnh, nêu mặt tốt và ít khi tự vạch khuyết điểm. Vì thế, lời tự giới thiệu trong đời thực vừa mang thông tin, vừa mang tính xã giao, cần được tiếp nhận một cách tỉnh táo.
- Qua đó thấy được nét độc đáo của nghệ thuật tuồng: dùng lối tự giới thiệu để lật tẩy, tố cáo thói hư tật xấu của tầng lớp quan lại; đồng thời nhắc ta rằng cách con người tự nói về mình (dù trên sân khấu hay ngoài đời) đều ẩn chứa dụng ý, cần nhìn nhận sâu sắc để hiểu đúng bản chất.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.