Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 6 trang 136 SGK Ngữ văn 10

Huyện đường (trích tuồng Nghêu, Sò, Ốc, Hến)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nếu được tham gia dựng lại cảnh Huyện đường trên sân khấu, bạn sẽ lưu ý điều gì về diễn xuất của diễn viên? Vì sao?
(văn bản: Huyện đường (trích Nghêu, Sò, Ốc, Hến), Hoàng Châu Ký chỉnh lí)

Gợi ý trả lời

Đề yêu cầu: Khi dựng lại cảnh *Huyện đường* (trích tuồng *Nghêu, Sò, Ốc, Hến*) trên sân khấu, cần lưu ý gì về diễn xuất của diễn viên? Vì sao?

*Huyện đường* là một trích đoạn tuồng hài (tuồng đồ), đặc trưng bởi tính ước lệ, cường điệu, phóng đại và tiếng cười châm biếm nhắm vào bộ máy quan lại thối nát (tri huyện, đề lại, lính lệ). Vì vậy, diễn xuất phải bám sát đặc trưng thể loại và tính cách nhân vật. Những điểm cần lưu ý:

a) Lưu ý về hành động, điệu bộ (vũ đạo ước lệ):
- Diễn viên tuồng diễn theo lối cách điệu, ước lệ chứ không tả thực: mỗi động tác đi, đứng, vuốt râu, phe phẩy, nhịp chân… đều mang tính tạo hình, phóng đại.
- Cử chỉ của tri huyện và đề lại phải toát lên vẻ nghênh ngang, ra oai, mưu mô, tham lam: ví dụ dáng ngồi ngạo nghễ, điệu bộ vuốt râu đắc chí khi bàn mưu ăn hối lộ, cái nhìn gian giảo khi tính kế xử kiện để kiếm chác.
*Vì sao:* vì ngôn ngữ cơ thể của tuồng chính là phương tiện khắc họa bản chất nhân vật, giúp khán giả nhận ngay ra những kẻ quan lại hợm hĩnh, bỉ ổi.

b) Lưu ý về lời nói, giọng điệu (nói lối, hát, ngâm):
- Phải thể hiện đúng chất nói lối, hát khách, hát nam của tuồng; lời thoại cần rõ ràng, nhấn nhá, có lúc lên gân ra vẻ nghiêm trang, có lúc hạ giọng thì thầm bàn mưu tính kế.
- Giọng tri huyện và đề lại cần bộc lộ sự giả dối, lố bịch: ngoài miệng nói chuyện công đường đạo lý nhưng thực chất chỉ tính toán tiền bạc.
*Vì sao:* vì sự tương phản giữa lời lẽ "đường hoàng" và nội dung bỉ ổi chính là nguồn gốc tạo nên tiếng cười châm biếm, phê phán.

c) Lưu ý về nét mặt, ánh mắt và sắc thái hài hước:
- Diễn viên cần phối hợp với mặt nạ/hóa trang tuồng (màu sắc, nét vẽ lột tả loại nhân vật nịnh, tham) và biểu cảm khoa trương để gây cười.
- Nhấn vào những khoảnh khắc đắc ý, tham lam lộ liễu để khán giả thấy rõ sự kệch cỡm.
*Vì sao:* vì mục đích của trích đoạn là gây cười để phê phán, nên nét diễn phải vừa khôi hài vừa giúp bật lên ý nghĩa đả kích.

d) Lưu ý về sự phối hợp giữa các nhân vật và tiết tấu:
- Màn bàn bạc ăn chia giữa tri huyện và đề lại phải diễn ăn ý, nhịp nhàng (kẻ tung người hứng) để làm nổi sự câu kết của bọn quan lại.
- Giữ tiết tấu sân khấu tuồng (kết hợp nhạc đệm, trống chầu) để nâng đỡ hành động và cảm xúc.
*Vì sao:* vì tuồng là nghệ thuật tổng hợp (lời – nhạc – vũ đạo), diễn xuất chỉ đạt hiệu quả khi hòa hợp với các yếu tố đó và làm bật được chủ đề châm biếm.

Tóm lại: Khi dựng lại cảnh *Huyện đường*, điều quan trọng nhất là diễn viên phải diễn đúng chất tuồng hài: ước lệ, cường điệu, phóng đại trong cả hành động, lời nói lẫn nét mặt, để khắc họa rõ bản chất tham lam, giả dối, lố bịch của bọn quan lại và tạo nên tiếng cười châm biếm sâu cay — đó cũng chính là mục đích tư tưởng của trích đoạn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.