Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 1 trang 151 SGK Ngữ văn 10

Củng cố, mở rộng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu ngắn gọn những điều bạn đã biết về chèo, tuồng dân gian qua bài học này. Bạn muốn trang bị thêm những kiến thức gì để có thể khám phá thế giới độc đáo của sân khấu chèo, tuồng?

Gợi ý trả lời

Bài tập yêu cầu tổng kết, nên mình trình bày thành hai ý theo đúng yêu cầu của đề.

a) Những điều đã biết về chèo, tuồng dân gian qua bài học

- Chèo là loại hình sân khấu dân gian truyền thống, nảy sinh và phổ biến ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Chèo mang đậm chất trữ tình, giàu yếu tố hài hước, thường lấy đề tài từ đời sống, truyện cổ tích, truyện Nôm để ca ngợi phẩm chất tốt đẹp và phê phán thói hư tật xấu (tiêu biểu là vở *Quan Âm Thị Kính* với nhân vật Thị Kính, Thị Mầu, Mãng ông…).

- Tuồng (còn gọi là hát bội) là loại hình sân khấu dân gian giàu tính bi hùng, thường đề cập đến những xung đột gay gắt, thể hiện xung đột trung – nịnh, bàn về chuyện quân quốc, đạo lí; tuồng dân gian (tuồng hài, tuồng đồ) lại mang tính trào lộng, châm biếm (tiêu biểu là trích đoạn *Mắc mưu Thị Hậu*, nhân vật Nghêu, Sò, Ốc, Hến…).

- Về hình thức diễn xướng, cả chèo và tuồng đều là nghệ thuật tổng hợp: kết hợp tích truyện, lời thoại, làn điệu hát, âm nhạc, múa, động tác hình thể cách điệu và nghệ thuật hóa trang. Nhân vật thường được phân thành các loại vai có tính ước lệ (vai chín/vai nịnh, đào/kép, vai hề…).

- Về đặc trưng nghệ thuật, chèo và tuồng đều mang tính ước lệ, cách điệu cao và có sự giao lưu với khán giả (các lớp hề, lời xưng danh, nói lệch, hát sắp…), thể hiện rõ tâm lí, tính cách và quan niệm sống của nhân dân.

b) Những kiến thức muốn trang bị thêm để khám phá thế giới chèo, tuồng

- Tìm hiểu kĩ hơn về các làn điệu, lối hát và nhạc cụ đặc trưng của chèo, tuồng để cảm nhận được cái hay của phần âm nhạc.
- Học cách đọc hiểu nghệ thuật ước lệ: ý nghĩa của hóa trang, màu sắc mặt nạ, đạo cụ, động tác múa và các quy ước biểu diễn trên sân khấu.
- Nắm thêm vốn tích truyện, điển cố và bối cảnh văn hóa – lịch sử để hiểu nội dung các vở diễn.
- Trực tiếp xem biểu diễn (hoặc xem video), tìm đọc kịch bản, tư liệu về các nghệ nhân và các vở chèo, tuồng tiêu biểu để bồi dưỡng tình yêu với nghệ thuật sân khấu truyền thống.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.