Giải Câu hỏi trang 18 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: Diêm Vương mắng Tử Văn rằng:
– Kẻ kia là một cư sĩ, trung thuần lẫm liệt, có công với tiên triều, nên Hoàng thiên cho được hưởng cúng tế ở một ngôi đền để đền công khó nhọc. Mày là một kẻ hàn sĩ, sao dám hỗn láo, tội ác tự mình làm ra, còn trốn đi đằng nào?
Tử Văn bèn tâu trình đầu đuôi như lời Thổ công đã nói, lời rất cứng cỏi, không chịu nhún nhường chút nào. Người đội mũ trụ nói:
– Ấy là trước Vương phủ mà hắn còn ghê gớm như thế, mồm năm miệng mười, đơm đặt bịa tạc. Huống hồ ở một nơi đền miếu quạnh hiu hắn sợ gì mà không dám cho một mối lửa.
Hai bên cãi cọ nhau mãi vẫn không phân phải trái, vì thế Diêm Vương sinh nghi. Tử Văn nói:
– Nếu nhà vua không tin lời tôi, xin tư giấy đến đền Tản Viên để hỏi; không đúng như thế, tôi xin chịu thêm cái tội nói càn.
Bấy giờ người kia mới có vẻ sợ, quỳ xuống tâu rằng:
– Gã kia một kẻ học trò, thật là ngu bướng, quả đáng tội lắm. Nhưng đã trách mắng như vậy, cũng đủ răn đe rồi. Xin đại vương khoan dung tha cho hắn để tỏ cái đức rộng rãi. Chẳng cần đòi hỏi dây dưa. Nếu thẳng tay trị tội nó, sợ hại đến cái đức hiếu sinh.
Diêm Vương quát lớn rằng:
– Cứ như lời hắn thì nhà ngươi đáng tội chết. Điều luật trị tội lừa dối đã sẵn sàng đó. Có sao nhà ngươi dám làm sự lập lờ nhận tội như vậy?
Diêm Vương lập tức sai người đến đền Tản Viên để lấy chứng thực. Sai nhân về tâu, nhất nhất đúng với lời Tử Văn. Vương cả giận, bảo các Phán quan rằng:
– Lũ các ngươi chia toà sở, giữ chức sự, cầm lệnh chí công, làm phép chí công, thưởng thì xứng đáng mà không thiên vị, phạt thì đích xác mà không nghiệt ngã, vậy mà còn có sự dối trá càn bậy như thế; huống chi về đời nhà Hán, nhà Đường buôn quan bán ngục, thì những mối tệ còn nói sao hết được!
Diêm Vương liền sai lấy lồng sắt chụp vào đầu, khẩu gỗ nhét vào miệng, bỏ người ấy vào ngục Cửu U.
Vương nghĩ Tử Văn có công trừ hại, truyền cho vị thần đền kia, từ nay phần xôi lợn của dân cúng tế, nên chia cho Tử Văn một nửa và sai lính đưa Tử Văn về.
Sự việc nào có tác dụng xoay chuyển tình thế của cuộc xử án?
Gợi ý trả lời
Xác định diễn biến cuộc xử án:
Ban đầu, thế của cuộc xử án hoàn toàn bất lợi cho Tử Văn: Diêm Vương tin lời tên tướng giặc (hồn ma viên Bách hộ họ Thôi) nên mắng Tử Văn là "kẻ hàn sĩ" "hỗn láo", "tội ác tự mình làm ra". Dù Tử Văn khai đúng sự thật, lời lẽ cứng cỏi, nhưng hai bên "cãi cọ nhau mãi vẫn không phân phải trái", Diêm Vương chỉ mới "sinh nghi" chứ chưa ngả về phía Tử Văn.
Sự việc xoay chuyển tình thế:
Tình thế chỉ thực sự được lật ngược nhờ sự việc: Tử Văn đề nghị Diêm Vương cho người đi tư giấy đến đền Tản Viên để đối chứng, và Diêm Vương đã sai người đi lấy chứng thực.
- Lời đề nghị của Tử Văn: "Nếu nhà vua không tin lời tôi, xin tư giấy đến đền Tản Viên để hỏi; không đúng như thế, tôi xin chịu thêm cái tội nói càn." Lời nói dõng dạc, dám lấy tính mạng ra bảo đảm, chứng tỏ chính nghĩa và lòng tin tuyệt đối vào sự thật.
- Chính đề nghị này khiến tên tướng giặc "mới có vẻ sợ", vội quỳ xuống xin khoan dung tha cho Tử Văn — thái độ lấp liếm, nhận tội lập lờ đã tự tố cáo sự gian dối của hắn.
- Khi Diêm Vương sai người đến đền Tản Viên lấy chứng thực, kết quả "nhất nhất đúng với lời Tử Văn". Bằng chứng khách quan này khiến cán cân công lí nghiêng hẳn: Diêm Vương "cả giận", trừng phạt tên tướng giặc (lồng sắt chụp đầu, khẩu gỗ nhét miệng, bỏ vào ngục Cửu U) và ban thưởng cho Tử Văn (được chia một nửa xôi lợn cúng tế, cho sống về).
Ý nghĩa của sự việc:
Đây là bước ngoặt quyết định, biến cuộc xử án từ chỗ Tử Văn bị kết tội thành chỗ công lí được sáng tỏ, kẻ gian bị trừng trị. Sự việc cho thấy chiến thắng của Tử Văn là nhờ lòng dũng cảm, sự kiên quyết đấu tranh đến cùng và niềm tin vững chắc vào chính nghĩa, sự thật.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.