Giải Câu hỏi trang 45 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: Trên cành khô
cánh quạ đậu
chiều thu.
(Ba-sô – Basho, Nhật Chiêu dịch, Ba-sô và thơ hai-cư, NXB Văn học, Thành phố Hồ Chí Minh, 1994, tr. 23)
Hãy hình dung về màu sắc, không khí của khung cảnh được gợi tả trong bài thơ.
Gợi ý trả lời
Hình dung màu sắc, không khí của khung cảnh trong bài thơ:
Màu sắc:
- Gam màu chủ đạo của bức tranh là những sắc màu tối, trầm, lạnh. "Cành khô" gợi màu nâu xám, trơ trụi của cây cối đã rụng hết lá; "cánh quạ" là một chấm đen nổi bật; còn "chiều thu" gợi bầu trời đang chuyển dần sang màu xám, sẫm tối khi hoàng hôn buông xuống.
- Những mảng màu ấy hòa vào nhau tạo nên một khung cảnh gần như đơn sắc, ảm đạm: nền trời chiều xám bạc làm nổi lên cành cây khô và bóng con quạ đen - một bức tranh thủy mặc tĩnh lặng, thưa thoáng, ít chi tiết.
Không khí (không gian, cảm giác):
- Khung cảnh tĩnh lặng, vắng vẻ, cô liêu đến gần như bất động: chỉ có một cành cây khô, một cánh quạ đậu, và buổi chiều thu đang tàn. Mọi chuyển động dường như ngưng đọng lại.
- Không gian thấm đẫm cái buồn, lạnh lẽo, hiu hắt đặc trưng của mùa thu phương Đông - cái se lạnh của tiết trời, cái quạnh quẽ của cảnh vật khi ngày sắp hết.
- Toàn cảnh gợi lên cảm giác cô đơn, trầm mặc, phảng phất nỗi buồn và sự suy tư. Đó cũng chính là tinh thần *u tịch* (sabi) - vẻ đẹp của sự tĩnh lặng, đơn sơ, vắng lặng mà đượm buồn - một đặc trưng thẩm mĩ của thơ hai-cư Nhật Bản.
→ Nhận xét chung: Chỉ bằng vài nét chấm phá, bài thơ dựng lên một bức tranh chiều thu đơn sơ mà gợi cảm: màu sắc tối trầm, không khí tĩnh lặng, cô liêu và buồn vắng, để lại trong lòng người đọc nhiều dư âm, suy ngẫm.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.