Giải Bài 2 trang 10 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Điều gì đã tạo nên giá trị đặc sắc trong tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi?
(văn bản: Tác gia Nguyễn Trãi)
Gợi ý trả lời
Điều tạo nên giá trị đặc sắc trong tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi
Tư tưởng nhân nghĩa vốn là một phạm trù quen thuộc của Nho giáo, nhưng ở Nguyễn Trãi, nó được kế thừa và phát triển, nâng lên một tầm cao mới, mang nội dung sâu sắc, tiến bộ và đậm tinh thần dân tộc. Giá trị đặc sắc ấy thể hiện ở những điểm sau:
a) Nhân nghĩa gắn liền với tư tưởng yêu nước, thương dân — lấy dân làm gốc (tư tưởng thân dân)
Nếu nhân nghĩa của Nho giáo chủ yếu nói về quan hệ đạo đức giữa người với người, thì Nguyễn Trãi đã gắn nhân nghĩa với vận mệnh của đất nước và cuộc sống của nhân dân. Cốt lõi trong tư tưởng của ông là "yên dân": mọi hành động, chính sách đều hướng tới việc đem lại cuộc sống yên bình, ấm no cho dân. Ông luôn trân trọng, đề cao vai trò và sức mạnh to lớn của nhân dân.
b) Nhân nghĩa gắn với tinh thần chống xâm lược, bảo vệ độc lập dân tộc
Từ "yên dân", Nguyễn Trãi đi tới tư tưởng "trừ bạo" — tiêu diệt kẻ thù tàn bạo đang giày xéo đất nước và nhân dân. Như vậy, nhân nghĩa không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành hành động cứu nước, cứu dân; đánh giặc, chống ngoại xâm chính là việc làm nhân nghĩa cao cả nhất. Đây là nét mới mẻ, mang tính thực tiễn và tinh thần dân tộc sâu sắc.
c) Nhân nghĩa mang tinh thần nhân đạo, khoan dung, chuộng hòa bình
Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi còn thể hiện ở lòng nhân đạo bao la, cả với kẻ thù bại trận: mở đường hiếu sinh, cấp ngựa, cấp thuyền cho quân Minh thua trận trở về nước. Điều đó cho thấy nhân nghĩa gắn với khát vọng hòa bình, với đạo lí và truyền thống nhân ái của dân tộc Việt Nam.
d) Nhân nghĩa trở thành tư tưởng xuyên suốt, chi phối toàn bộ sự nghiệp và sáng tác của Nguyễn Trãi
Nhân nghĩa không chỉ là một quan niệm đạo đức mà là lí tưởng sống, là kim chỉ nam cho hành động chính trị, quân sự và kết tinh trong các tác phẩm lớn của ông. Chính sự thống nhất giữa tư tưởng và hành động, giữa lí luận và thực tiễn đã làm nên giá trị bền vững, đặc sắc trong tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi.
→ Tóm lại, giá trị đặc sắc trong tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi là ở chỗ ông đã Việt hóa, dân tộc hóa và nhân dân hóa một phạm trù của Nho giáo, gắn nhân nghĩa với lòng yêu nước, thương dân, với tinh thần chống xâm lược và khát vọng hòa bình.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.