Giải Câu hỏi trang 13 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: Ta đây:
Núi Lam Sơn dấy nghĩa,
Chốn hoang dã nương mình.
Ngẫm thù lớn há đội trời chung,
Căm giặc nước thề không cùng sống.
Đau lòng nhức óc, chốc đà mười mấy năm trời;
Nếm mật nằm gai, há phải một hai sớm tối.
Chủ tướng Lê Lợi và nghĩa quân Lam Sơn đã có suy nghĩ và hành động gì trước tội ác của giặc Minh?
Những khó khăn gì của nghĩa quân Lam Sơn buổi đầu dấy binh được chú ý nhấn mạnh?
Gợi ý trả lời
a) Suy nghĩ và hành động của chủ tướng Lê Lợi và nghĩa quân Lam Sơn trước tội ác của giặc Minh
- *Về suy nghĩ (ý chí, tình cảm):* Lê Lợi mang trong mình lòng căm thù giặc sâu sắc và quyết tâm diệt giặc không gì lay chuyển. Điều đó thể hiện qua hai câu:
> *Ngẫm thù lớn há đội trời chung,*
> *Căm giặc nước thề không cùng sống.*
Mối thù với giặc Minh được coi là mối thù không đội trời chung; ông thề không cùng sống với quân cướp nước. Đây là nỗi căm hờn vừa mang tính dân tộc (thù nước), vừa sâu nặng như mối thù riêng, cho thấy ý thức trách nhiệm trước vận mệnh đất nước.
- *Về hành động:* Lê Lợi đã đứng lên phất cờ khởi nghĩa, chọn núi Lam Sơn làm căn cứ dấy binh chống giặc:
> *Núi Lam Sơn dấy nghĩa,*
> *Chốn hoang dã nương mình.*
Ông xuất thân bình dị, nương mình nơi chốn hoang dã, nhưng đã nung nấu ý chí cứu nước suốt một thời gian dài, bền bỉ nếm trải gian khổ để chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa.
→ Như vậy, trước tội ác của giặc Minh, Lê Lợi vừa có suy nghĩ căm thù, quyết tâm phục thù cứu nước, vừa có hành động cụ thể là dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, tập hợp nghĩa quân đánh giặc.
b) Những khó khăn của nghĩa quân Lam Sơn buổi đầu dấy binh được nhấn mạnh
Đoạn trích chú ý nhấn mạnh những khó khăn, gian khổ của buổi đầu khởi nghĩa:
- *Thế lực còn non yếu, buổi đầu nương mình nơi hoang vắng:* "Chốn hoang dã nương mình" — căn cứ ban đầu chỉ là chốn rừng núi hoang vu, điều kiện thiếu thốn.
- *Thời gian gian khổ kéo dài, chịu đựng nhiều đau đớn:*
> *Đau lòng nhức óc, chốc đà mười mấy năm trời;*
Nỗi đau lòng nhức óc vì cảnh nước mất kéo dài suốt "mười mấy năm trời", cho thấy cuộc chuẩn bị và chiến đấu đằng đẵng, nhọc nhằn.
- *Ý chí vượt khó, bền bỉ chịu đựng gian lao để mưu việc lớn:*
> *Nếm mật nằm gai, há phải một hai sớm tối.*
Hình ảnh "nếm mật nằm gai" (mượn điển tích Việt Vương Câu Tiễn) diễn tả sự nếm trải gian khổ, nhẫn nhục, rèn ý chí không phải ngày một ngày hai mà trong suốt một thời gian dài.
→ Những khó khăn được nhấn mạnh gồm: lực lượng buổi đầu còn mỏng yếu, căn cứ nghèo nàn nơi hoang dã; thời gian gian khổ kéo dài "mười mấy năm"; và nghĩa quân phải bền gan vượt qua muôn vàn vất vả, hi sinh. Qua đó làm nổi bật ý chí kiên cường, quyết tâm diệt giặc cứu nước của Lê Lợi và nghĩa quân Lam Sơn.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.