Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 5 trang 49 SGK Ngữ văn 10

Thu hứng (Cảm xúc mùa thu) - Đỗ Phủ   Gợi ý trả lời

Đề bài

Việc mô tả khung cảnh sinh hoạt của con người ở hai câu thơ kết có ý nghĩa như thế nào trong việc thể hiện cảm xúc của nhân vật trữ tình?
(văn bản: Thu hứng (bài 1) - Đỗ Phủ)

Gợi ý trả lời

Xác định hai câu thơ kết (bài Thu hứng - bài 1)

> *Hàn y xứ xứ thôi đao xích,*
> *Bạch Đế thành cao cấp mộ châm.*

Dịch nghĩa: Khắp nơi rộn ràng tiếng dao thước cắt may áo rét; trên thành Bạch Đế cao, về chiều tiếng chày đập vải nghe càng dồn dập, gấp gáp.

a) Khung cảnh sinh hoạt được mô tả

Khác với sáu câu đầu chủ yếu tả cảnh thiên nhiên mùa thu (rừng phong, núi Vu, sóng Trường Giang, khóm cúc, con thuyền…), hai câu kết chuyển sang cảnh sinh hoạt của con người: cảnh mọi nhà "xứ xứ" (nơi nơi) giục giã cắt may áo rét và tiếng chày đập vải vang lên lúc chiều tà. Đây là những hình ảnh đời thường, gần gũi, báo hiệu mùa đông sắp đến, gợi không khí chuẩn bị cho người đi xa.

b) Ý nghĩa trong việc thể hiện cảm xúc của nhân vật trữ tình

- Tạo sự vận động từ cảnh sang tình, từ thiên nhiên sang con người và cuộc sống: mạch thơ đi từ bức tranh thu hiu hắt đến đời sống nhân sinh, khiến nỗi buồn không còn chỉ là cảm xúc trước cảnh vật mà gắn chặt với thân phận con người.

- Gợi và khơi sâu nỗi nhớ quê hương, nhớ người thân: cảnh nhà nhà may áo rét, tiếng chày đập vải chuẩn bị cho người đi xa khiến nhà thơ – kẻ tha hương, lưu lạc nơi Quỳ Châu – chạnh lòng nghĩ về gia đình, về quê nhà Trường An mà mình không thể trở về.

- Âm thanh tiếng chày "cấp mộ châm" (dồn dập lúc chiều hôm): vừa gợi thời gian (chiều tối – thời điểm dễ gợi sầu), vừa như thúc giục, dồn nén, cộng hưởng với nỗi lòng ngổn ngang, cô đơn, day dứt của nhà thơ, đẩy cảm xúc lên cao trào ở cuối bài.

- Thể hiện tấm lòng gắn bó với cuộc đời, với con người: ngay trong cảnh ngộ cô đơn, Đỗ Phủ vẫn hướng về cuộc sống nhân dân, cho thấy tình thương đời, thương người và nỗi niềm "ưu thời mẫn thế" đặc trưng của nhà thơ.

→ Như vậy, hai câu kết vừa khép lại bài thơ bằng âm thanh đời sống, vừa cô đọng và đẩy đến tận cùng nỗi nhớ quê, nỗi buồn thương thân phận tha hương của nhân vật trữ tình, làm trọn vẹn chủ đề "cảm xúc mùa thu".

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.