Giải Câu 6 trang 49 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Thu hứng được viết trong một hoàn cảnh đặc biệt của cuộc đời Đỗ Phủ. Phải chăng tác phẩm chỉ thể hiện nỗi niềm thân phận cá nhân của nhà thơ?
(văn bản: Thu hứng (bài 1) - Đỗ Phủ)
Gợi ý trả lời
Nhận định: Không. *Thu hứng* (bài 1) không chỉ thể hiện nỗi niềm thân phận cá nhân của Đỗ Phủ, mà qua nỗi niềm riêng ấy còn gửi gắm tình yêu nước thương đời, nỗi lo cho vận mệnh đất nước và dân tộc.
a) Hoàn cảnh đặc biệt khi viết bài thơ
- Bài thơ ra đời năm 766, khi Đỗ Phủ đang sống những ngày phiêu bạt, nghèo khổ, bệnh tật ở Quỳ Châu (vùng đất xa xôi bên sông Trường Giang).
- Đây là thời kì sau loạn An Lộc Sơn, đất nước Đường loạn lạc, nhà thơ phải lưu lạc nơi "đất khách", xa quê hương, không thể trở về cố hương Trường An.
- Chính hoàn cảnh ấy đã thấm vào từng câu thơ nỗi buồn cô đơn, nhớ quê và lo đời.
b) Nỗi niềm thân phận cá nhân của nhà thơ
- Bốn câu đầu tả cảnh thu tiêu điều, ảm đạm nơi đất Quỳ (rừng phong, núi Vu, kẽm Vu, sóng tung vọt, mây sa sầm mặt đất) — cảnh thu gợi tâm trạng buồn thương, lạnh lẽo của con người tha hương.
- Bốn câu sau chuyển sang trực tiếp bộc lộ tâm trạng: hình ảnh "khóm cúc nở hoa đã hai lần" gắn với "hai dòng lệ", con thuyền lẻ loi "buộc chặt mối tình nhà" — nỗi nhớ quê hương da diết, nỗi cô đơn, buồn tủi cho thân phận trôi nổi của chính mình.
c) Nỗi niềm vượt ra ngoài cá nhân — tình yêu nước thương đời
- Âm thanh "tiếng chày đập áo" rộn ràng nơi thành Bạch Đế lúc chiều tà không chỉ là cảnh sinh hoạt mà còn gợi nỗi lo cho những người lính thú, cho bao gia đình li tán trong cảnh loạn li — đó là nỗi lo chung cho con người, cho thời cuộc.
- Nỗi nhớ "cố viên" (vườn cũ, quê cũ) thực chất là nhớ về Trường An, kinh đô, biểu tượng của đất nước — cho thấy tấm lòng luôn hướng về vận mệnh non sông.
- Đỗ Phủ được mệnh danh là "thi sử" (nhà thơ ghi chép lịch sử bằng thơ) và "thi thánh" chính vì thơ ông luôn chan chứa lòng yêu nước, thương dân; nỗi buồn riêng của ông bao giờ cũng gắn liền với nỗi đau chung của thời đại.
d) Kết luận
Như vậy, *Thu hứng* mượn cảnh thu và nỗi niềm thân phận cá nhân để biểu hiện một tình cảm lớn hơn: tình yêu quê hương, đất nước và niềm trăn trở trước cảnh nước loạn, dân khổ. Nỗi niềm riêng của nhà thơ hòa làm một với nỗi lo chung của đất nước — đó mới là chiều sâu tư tưởng và giá trị nhân đạo của tác phẩm.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.