Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 4 trang 52 SGK Ngữ văn 10

Mùa xuân chín (Hàn Mặc Tử)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Mô tả cách ngắt nhịp và gieo vần trong bài thơ. Chỉ ra những điểm mà cách ngắt nhịp, gieo vần này có thể gây được ấn tượng đặc biệt với người đọc (chú ý đến vai trò của các dấu câu, sự biến hoá của cách ngắt nhịp, vị trí gieo vần). Từ đó, hãy so sánh mức độ chặt chẽ trong cách ngắt nhịp và gieo vần trong bài thơ này với một bài thơ trung đại làm theo thể Đường luật.
(văn bản: Mùa xuân chín – Hàn Mặc Tử)

Gợi ý trả lời

Bài thơ *Mùa xuân chín* (Hàn Mặc Tử) gồm 4 khổ, mỗi khổ 4 dòng, mỗi dòng 7 tiếng (thể thất ngôn). Dưới đây là phần phân tích theo từng ý mà đề yêu cầu.

### a) Cách ngắt nhịp và gieo vần trong bài thơ

Về cách ngắt nhịp:

- Nhịp chủ đạo của bài là nhịp 4/3 – nhịp quen thuộc của câu thơ bảy tiếng:
- *Trong làn nắng ửng / khói mơ tan*
- *Tiếng ca vắt vẻo / lưng chừng núi*
- *Chị ấy năm nay / còn gánh thóc*
- Tuy vậy, nhịp không cố định mà biến hoá linh hoạt. Có dòng ngắt 2/2/3 để gợi âm thanh, chuyển động:
- *Sột soạt / gió trêu / tà áo biếc*
- Đặc biệt có dòng bị dấu chấm cắt đôi, tạo thành hai vế tách bạch, dừng hẳn ở giữa dòng:
- *Trên giàn thiên lý. / Bóng xuân sang.*

Về cách gieo vần:

- Bài thơ gieo vần chân (vần ở cuối dòng), chủ yếu rơi vào các dòng 1 – 2 – 4 hoặc 2 – 4 của mỗi khổ.
- Vần thay đổi theo từng khổ chứ không giữ một vần suốt bài:
- Khổ 1: *tan – vàng – (biếc) – sang* (vần *an/ang*)
- Khổ 2: *trời – đồi – (ấy) – chơi* (vần *ơi/ôi*)
- Khổ 3: *(núi) – mây – (trúc) – ngây* (vần *ây*)
- Khổ 4: *(chín) – làng – (thóc) – chang* (vần *ang*)
- Vần bằng (thanh không, thanh huyền) chiếm ưu thế, tạo âm hưởng nhẹ nhàng, ngân vang, phù hợp với không khí mùa xuân.

###

b) Những điểm gây ấn tượng đặc biệt

Vai trò của dấu câu:

- Dấu chấm giữa dòng trong câu *"Trên giàn thiên lý. Bóng xuân sang."* tạo một khoảng lặng bất ngờ, buộc người đọc dừng lại rồi mới đọc tiếp "Bóng xuân sang". Nhờ đó, câu thơ như reo lên một phát hiện: mùa xuân đã đến thật rồi.
- Dấu ba chấm cuối khổ 2 (*"Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi…"*) kéo dài âm hưởng, để lại dư vị bâng khuâng, nuối tiếc về tuổi xuân sắp qua.
- Dấu chấm hỏi khép lại bài thơ (*"Dọc bờ sông trắng nắng chang chang?"*) là một câu hỏi tu từ, mở ra nỗi nhớ quê, nhớ người da diết, không cần lời đáp.

Sự biến hoá của cách ngắt nhịp: nhịp lúc đều đặn 4/3, lúc gấp gáp 2/2/3, lúc bị chặn đứng bởi dấu chấm giữa dòng. Sự xô lệch, phá cách ấy khiến câu thơ giàu nhạc điệu, gần với tiếng nói tự nhiên và diễn tả được những rung động tinh tế của cảm xúc.

Vị trí gieo vần: vần thay đổi qua mỗi khổ khiến mỗi khổ như một "làn" cảm xúc riêng, âm điệu không đơn điệu mà luôn tươi mới, chuyển động như chính "mùa xuân chín".

###

c) So sánh mức độ chặt chẽ với một bài thơ trung đại thể Đường luật

Lấy ví dụ một bài thất ngôn làm theo luật Đường (như *Qua Đèo Ngang* – Bà Huyện Thanh Quan), có thể thấy:

| Tiêu chí | Thơ Đường luật (trung đại) | *Mùa xuân chín* (thơ hiện đại) |
|---|---|---|
| Ngắt nhịp | Gần như cố định 4/3, rất ít biến đổi | Chủ yếu 4/3 nhưng biến hoá: 2/2/3, bị dấu chấm cắt đôi dòng |
| Gieo vần | Độc vận – chỉ một vần bằng duy nhất gieo suốt bài ở cuối các dòng 1, 2, 4, 6, 8 | Nhiều vần, mỗi khổ một vần riêng |
| Luật lệ khác | Chặt chẽ: niêm, luật bằng – trắc, phép đối ở các cặp câu | Không ràng buộc niêm, luật, đối |

Kết luận: Cách ngắt nhịp và gieo vần trong *Mùa xuân chín* tự do, phóng khoáng hơn nhiều so với thơ Đường luật trung đại vốn gò bó, chặt chẽ về niêm luật và chỉ dùng một vần duy nhất. Chính sự nới lỏng, phá cách này giúp Hàn Mặc Tử diễn tả linh hoạt hơn cảm xúc và vẻ "chín" rạo rực, đầy biến động của mùa xuân – tiêu biểu cho tinh thần cách tân của phong trào Thơ mới.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.