Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 6 trang 52 SGK Ngữ văn 10

Mùa xuân chín (Hàn Mặc Tử)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Hình ảnh, nhịp và vần trong bài thơ có mối liên hệ như thế nào với mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình?
(văn bản: Mùa xuân chín – Hàn Mặc Tử)

Gợi ý trả lời

Bài thơ *Mùa xuân chín* của Hàn Mặc Tử là một chỉnh thể nghệ thuật, trong đó hình ảnh, nhịp và vần cùng vận động, hô ứng với mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình: đi từ niềm say sưa trước vẻ đẹp xuân đang "chín" đến nỗi bâng khuâng, xao xuyến và cuối cùng là niềm bồi hồi nhớ quê, nhớ người. Có thể phân tích mối liên hệ ấy ở từng phương diện:

a) Hình ảnh với mạch cảm xúc

- Hệ thống hình ảnh trong bài vừa tươi tắn, trong trẻo, vừa gợi cảm giác thời gian đang trôi: "nắng ửng", "khói mơ tan", "mái nhà tranh lấm tấm vàng", "sột soạt gió trêu tà áo biếc", "sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời", "đám xuân xanh", "tiếng ca vắt vẻo"…
- Các hình ảnh được sắp xếp theo mạch vận động từ bên ngoài (cảnh sắc thiên nhiên mùa xuân) vào bên trong (tâm trạng con người). Mùa xuân hiện ra lúc đẹp nhất, viên mãn nhất — trạng thái "chín" — nên ẩn chứa dự cảm về sự tàn phai ("Ngày mai trong đám xuân xanh ấy / Có kẻ theo chồng bỏ cuộc chơi"). Chính nét "chín" ấy khơi lên trong lòng nhân vật trữ tình niềm say đắm xen lẫn tiếc nuối, bâng khuâng.
- Đến khổ cuối, hình ảnh chuyển hẳn sang hoài niệm ("khách xa", "chị ấy, năm nay còn gánh thóc / Dọc bờ sông trắng nắng chang chang"), đưa mạch cảm xúc kết lại ở nỗi nhớ quê hương, nhớ con người thân thuộc.

b) Nhịp với mạch cảm xúc

- Bài thơ bảy chữ nhưng cách ngắt nhịp linh hoạt, không đều đặn cứng nhắc. Nhịp thường là 4/3 hoặc 2/2/3, nhiều câu lại biến đổi tạo độ ngân, độ dừng (ví dụ "Sột soạt gió trêu / tà áo biếc", "Trên giàn thiên lí. / Bóng xuân sang").
- Chỗ có dấu chấm giữa dòng ("Trên giàn thiên lí. Bóng xuân sang") tạo một quãng lặng, khiến nhịp chậm lại, diễn tả cảm giác lắng nghe, nâng niu khoảnh khắc xuân khẽ khàng chuyển mình.
- Nhịp điệu khi khoan khi nhặt ấy làm nên sự dùng dằng, bâng khuâng, phù hợp với tâm trạng vừa reo vui vừa tiếc nuối trước vẻ đẹp đang độ viên mãn mà chóng tàn của mùa xuân.

c) Vần với mạch cảm xúc

- Bài thơ gieo vần chân, chủ yếu là vần bằng ở cuối các dòng (vàng – sang; trời – chơi; làng – chang…), tạo âm hưởng nhẹ nhàng, ngân vang, trong trẻo, ngọt ngào.
- Các vần mở, thanh bằng kéo dài âm cuối dòng khiến cảm xúc như lan toả, dàn trải, vừa gợi sự tươi sáng của cảnh xuân vừa gợi dư âm xao xuyến, bâng khuâng trong lòng người.
- Âm hưởng vần bằng ngân nga ấy đặc biệt hợp với đoạn kết hoài niệm, làm cho nỗi nhớ quê, nhớ người thêm da diết, lắng sâu.

→ Nhận xét chung: Hình ảnh, nhịp và vần không tồn tại tách rời mà phối hợp hài hoà, cùng hướng về việc diễn tả mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình. Hình ảnh gợi vẻ đẹp xuân "chín" và dự cảm phai tàn; nhịp lúc nhanh lúc chậm tạo sự dùng dằng, nâng niu; vần bằng ngân nga tạo dư âm xao xuyến. Tất cả làm nổi bật tâm trạng say mê, bâng khuâng, tiếc nuối trước mùa xuân và cuộc đời, đồng thời bộc lộ tình yêu thiết tha với thiên nhiên, quê hương, con người — một nét đặc sắc trong hồn thơ Hàn Mặc Tử.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.