Giải Bài 1 trang 64 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Tác giả bài viết cảm nhận và phân tích bài thơ Mùa xuân xanh của Nguyễn Bính vừa theo tuyến hình ảnh trải dọc bài thơ, vừa theo trình tự câu thơ, khổ thơ. Cách cảm nhận và phân tích đó có những ưu thế gì nổi bật?
(văn bản: Mùa xuân xanh – Nguyễn Bính (qua bài viết phân tích của Nhóm biên soạn))
Gợi ý trả lời
Định hướng: Đề yêu cầu nhận ra và đánh giá *cách tổ chức mạch phân tích* của người viết với bài thơ *Mùa xuân xanh* (Nguyễn Bính): vừa đi theo tuyến hình ảnh trải dọc bài thơ, vừa đi theo trình tự câu thơ, khổ thơ.
a) Ưu thế của phân tích theo tuyến hình ảnh trải dọc bài thơ
- Làm nổi bật tứ thơ xuyên suốt và tính chỉnh thể: sắc *xanh* không rời rạc mà trở thành một hệ thống nối kết toàn bài — từ "mùa xanh" khái quát ở câu mở đầu, đến cái xanh của trời ("Giời ở trên cao"), của lá cành ("lá ở cành"), của lúa khắp các cánh đồng ("Lúa ở đồng tôi… đồng nàng… đồng anh"), của cỏ ("Cỏ nằm trên mộ"), rồi kết lại ở "cái thắt lưng xanh" của con người.
- Cho thấy sự phát triển, biến hoá của một màu sắc qua nhiều cấp độ: xanh của thiên nhiên, đất trời → xanh của sự sống mùa màng → xanh gắn với con người, tuổi trẻ và tình yêu; nhờ đó làm sáng tỏ dụng ý nghệ thuật của nhà thơ.
- Khắc phục lối đọc vụn vặt: đặt các hình ảnh cùng loại cạnh nhau để so sánh, liên hệ, từ đó khái quát nét riêng trong bút pháp chân quê, hồn nhiên, giàu sức gợi của Nguyễn Bính.
b) Ưu thế của phân tích theo trình tự câu thơ, khổ thơ
- Bám sát mạch cảm xúc và cấu tứ đúng như bài thơ vận động nên lời phân tích tự nhiên, mạch lạc, dễ theo dõi.
- Không bỏ sót chi tiết, mỗi câu mỗi khổ đều được soi chiếu, bảo đảm tính đầy đủ, cụ thể, có dẫn chứng.
- Làm rõ quan hệ trước – sau giữa hai khổ: từ bức tranh thiên nhiên mùa xuân (khổ 1) chuyển sang tâm trạng đợi chờ, tình yêu của con người (khổ 2 — "Tôi đợi người yêu đến tự tình").
c) Ưu thế của việc kết hợp hai cách
- Hai tuyến bổ khuyết cho nhau: tuyến hình ảnh cho cái nhìn khái quát, hệ thống; tuyến câu – khổ cho cái nhìn tuần tự, chi tiết. Nhờ đó bài phân tích vừa bao quát vừa cụ thể, chặt chẽ.
- Vừa nắm được cái thần, cái tứ chung, vừa không rời xa văn bản gốc; mỗi nhận định khái quát đều được neo vào dẫn chứng đúng vị trí, nên lập luận thuyết phục.
- Là bài học về cách viết nghị luận phân tích, đánh giá một bài thơ: kết hợp phân tích theo hình tượng với phân tích theo bố cục để bài viết vừa sâu vừa đủ.
Kết luận: Cách phân tích "hai chiều" giúp làm nổi bật tính chỉnh thể, mạch tứ sắc xanh xuyên suốt của *Mùa xuân xanh*, đồng thời bám sát diễn tiến cảm xúc và bảo đảm sự cụ thể, đầy đủ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.