Giải Bài 1 trang 60 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
NGỮ LIỆU: a. – Ồ, đấy là viên tướng bại trận của Bắc triều, cái hồn bơ vơ ở Nam quốc, tranh chiếm miếu đền của tôi, giả mạo họ tên của tôi, quen dùng chước dối lừa, thích làm trò thảm ngược, Thượng đế bị nó bưng bít, hạ dân bị nó quấy rầy, phàm những việc hưng yêu tác quái đều tự nó cả, chứ có phải tôi đâu. (Nguyễn Dữ, Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên)
b. Ngoài các món thường thấy ở cỗ Tết như gà luộc, giò, chả, nem, măng hầm chân giò, miến nấu lòng gà, xúp lơ xào thịt bò,… – món nào cũng mang dấu ấn tài hoa của người chế biến – là các món khác thường như gà quay ướp húng lìu, vịt tần hạt sen, chả chìa, mọc, vây,… (Ma Văn Kháng, Mùa lá rụng trong vườn)
c. Ngày mười tám, trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thế, / Ngày hai mươi, trận Mã An, Liễu Thăng cụt đầu, / Ngày hăm lăm, Bá tước Lương Minh bại trận tử vong, / Ngày hăm tám, Thượng thư Lý Khánh cùng kế tự vẫn. (Nguyễn Trãi, Bình Ngô đại cáo)
Phân tích tác dụng của việc dùng biện pháp liệt kê ở các câu sau:
a. – Ồ, đấy là viên tướng bại trận của Bắc triều, cái hồn bơ vơ ở Nam quốc, tranh chiếm miếu đền của tôi, giả mạo họ tên của tôi, quen dùng chước dối lừa, thích làm trò thảm ngược, Thượng đế bị nó bưng bít, hạ dân bị nó quấy rầy, phàm những việc hưng yêu tác quái đều tự nó cả, chứ có phải tôi đâu.
(Nguyễn Dữ, Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên)
b. Ngoài các món thường thấy ở cỗ Tết như gà luộc, giò, chả, nem, măng hầm chân giò, miến nấu lòng gà, xúp lơ xào thịt bò,… – món nào cũng mang dấu ấn tài hoa của người chế biến – là các món khác thường như gà quay ướp húng lìu, vịt tần hạt sen, chả chìa, mọc, vây,…
(Ma Văn Kháng, Mùa lá rụng trong vườn)
c. Ngày mười tám, trận Chi Lăng, Liễu Thăng thất thế,
Ngày hai mươi, trận Mã An, Liễu Thăng cụt đầu,
Ngày hăm lăm, Bá tước Lương Minh bại trận tử vong,
Ngày hăm tám, Thượng thư Lý Khánh cùng kế tự vẫn.
(Nguyễn Trãi, Bình Ngô đại cáo)
Viết ba câu có sử dụng biện pháp liệt kê, nội dung liên quan đến các văn bản trong bài học.
Gợi ý trả lời
Phân tích tác dụng của biện pháp liệt kê
a. Câu nói của Thổ công liệt kê một loạt tội ác của hồn ma tướng giặc họ Thôi: *tranh chiếm miếu đền* – *giả mạo họ tên* – *quen dùng chước dối lừa* – *thích làm trò thảm ngược* – *bưng bít Thượng đế* – *quấy rầy hạ dân* – *hưng yêu tác quái*…
- Các vế liệt kê được sắp xếp liên tiếp, dồn dập, làm nổi bật bản chất gian xảo, tàn ác và những hành vi ngang ngược, lộng hành của tên tướng giặc.
- Phép liệt kê tạo giọng điệu tố cáo đanh thép, vừa vạch trần đầy đủ tội trạng của kẻ gian, vừa bộc lộ thái độ căm phẫn, khinh bỉ. Nhờ đó, lí lẽ của Thổ công (và cũng là của tác giả) trở nên thuyết phục, giúp minh oan và khẳng định chính nghĩa của Ngô Tử Văn.
b. Câu văn liệt kê hai nhóm món ăn ngày Tết: nhóm *món thường thấy* (gà luộc, giò, chả, nem, măng hầm chân giò, miến nấu lòng gà, xúp lơ xào thịt bò…) và nhóm *món khác thường* (gà quay ướp húng lìu, vịt tần hạt sen, chả chìa, mọc, vây…).
- Chuỗi liệt kê phong phú, kéo dài (có dùng dấu chấm lửng) gợi tả sự đầy đặn, thịnh soạn, đa dạng của mâm cỗ Tết cổ truyền.
- Qua đó làm nổi bật sự khéo léo, tài hoa, chu đáo của người chế biến và không khí sum vầy, ấm cúng, trân trọng nếp sống văn hóa gia đình trong ngày Tết; đồng thời bộc lộ tình cảm nâng niu của tác giả đối với giá trị truyền thống.
c. Đoạn trích liệt kê liên tiếp các mốc thời gian và chiến công: *ngày mười tám* – *ngày hai mươi* – *ngày hăm lăm* – *ngày hăm tám*, gắn với số phận thảm bại của hàng loạt tướng giặc (Liễu Thăng thất thế → cụt đầu, Lương Minh bại trận tử vong, Lý Khánh cùng kế tự vẫn).
- Phép liệt kê kết hợp các vế câu có cấu trúc giống nhau, nhịp điệu dồn dập, tăng tiến, tái hiện khí thế tiến công mạnh mẽ, chiến thắng giòn giã, liên tiếp của nghĩa quân Lam Sơn.
- Qua đó làm nổi bật sự thất bại thảm hại, nhanh chóng của quân xâm lược, đồng thời thể hiện niềm tự hào, hào khí chiến thắng và âm hưởng anh hùng ca hào sảng của bài cáo.
Viết ba câu có sử dụng biện pháp liệt kê (nội dung liên quan đến các văn bản trong bài học):
(1) Ngô Tử Văn hiện lên là một kẻ sĩ *khảng khái, cương trực, dũng cảm, dám đốt đền trừ hại, dám đối chất trước Diêm Vương* để bảo vệ lẽ phải.
(2) *Bình Ngô đại cáo* đã tố cáo đanh thép tội ác của giặc Minh: *nướng dân đen, vùi con đỏ, dối trời lừa dân, gây binh kết oán, vơ vét của cải, hủy hoại sản nghiệp* của nhân dân ta.
(3) Chiến thắng của nghĩa quân Lam Sơn được khắc họa qua hàng loạt trận đánh: *trận Chi Lăng, trận Mã An, trận Xương Giang, trận Bồ Đằng, trận Trà Lân*… tất cả đều vang dội, oai hùng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.