Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Câu 1 trang 63 SGK Ngữ văn 10

Thực hành đọc hiểu văn bản nghị luận văn học về Chữ người tử tù (Ngữ văn 10, tập hai, KNTT)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Nhưng thử nghĩ mà xem, con người không biết sợ cái gì trên đời này cả, liệu có phải là con người không? Cái gì cũng "vô uý", cũng tỏ thái độ sắt thép, nghĩa là không biết mềm lòng trước bất cứ một cái gì, đấy là loài quỷ sứ chứ đâu phải là người! Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân dạy cho người ta hiểu rằng: muốn nên người, phải biết kính sợ ba điều này: cái tài, cái đẹp, cái thiên tính tốt đẹp của con người (thiên lương). Vậy kẻ nào không biết sợ cái gì hết, đó là loài quỷ sứ. Loại người này, thực ra, rất hiếm hoi, hay nói đúng hơn, không thể có được. Nhưng loại người sau đây thì chắc không ít: sợ rất nhiều thứ, nhất là quyền thế và đồng tiền, nhưng đối với cái tài, cái đẹp, cái thiên lương thì không biết sợ, thậm chí sẵn sàng lăng mạ, giày xéo. Đấy là hạng người hèn hạ nhất, thô bỉ nhất, đồi bại nhất.

Phân tích Chữ người tử tù, không những cần đề cao thái độ không biết sợ của Huấn Cao, người quản ngục và viên thơ lại, mà còn phải ca ngợi cái "biết sợ" của những nhân vật này nữa.

Khi ông Huấn còn coi viên quản ngục chỉ là viên quản ngục, ông đã có thái độ cố tình khinh bạc đến mức tàn nhẫn: "Ngươi hỏi ta muốn gì? Ta chỉ muốn có một điều. Là nhà ngươi đừng đặt chân vào đây". Nhưng khi hiểu rằng, quản ngục chỉ là cái áo khoác, đấy thực chất là một tấm lòng biết quý cái tài, cái đẹp, biết trọng cái tốt lành, trong sạch, thì ông Huấn đâu có cứng rắn, lạnh lùng nữa: "Ta cảm cái tấm lòng biệt nhỡn liên tài của các người. Nào ta có biết đâu một người như thầy quản đây mà lại có những sở thích cao quý như vậy. Thiếu chút nữa, ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ".

Còn viên quản ngục? Cái cử chỉ đẹp nhất, cảm động nhất của nhân vật này lại chính là cái cử chỉ khúm núm trước người tử tù ở cái đêm Huấn Cao cho chữ trong nhà ngục. Sau khi cúi đầu nghe mấy lời khuyên răn của người tù: "Ngục quan cảm động, vái người tù một vái, chấp tay nói một câu mà dòng nước mắt rỉ vào kẽ miệng làm cho nghẹn ngào: "Kẻ mê muội này xin bái lĩnh"".

Có những cái cúi đầu làm cho con người trở nên hèn hạ, có những cái vái lạy làm cho con người đê tiện. Nhưng cũng có những cái cúi đầu làm cho con người bỗng trở nên cao cả hơn, lớn lao hơn, lẫm liệt hơn, sang trọng hơn. Đấy là cái cúi đầu trước cái tài, cái đẹp, cái thiên lương.

Chủ đề của Chữ người tử tù đã được tác giả bài viết khái quát qua những câu nào?

Gợi ý trả lời

Yêu cầu: Xác định những câu văn mà tác giả bài viết đã dùng để khái quát chủ đề của truyện *Chữ người tử tù* (Nguyễn Tuân).

Cách làm: Đọc kĩ đoạn văn, tìm câu trực tiếp nêu lên bài học, tư tưởng mà tác phẩm gửi gắm — đó chính là câu khái quát chủ đề.

a) Chủ đề của tác phẩm được tác giả bài viết khái quát trực tiếp qua câu:

> "*Chữ người tử tù* của Nguyễn Tuân dạy cho người ta hiểu rằng: muốn nên người, phải biết kính sợ ba điều này: cái tài, cái đẹp, cái thiên tính tốt đẹp của con người (thiên lương)."

Đây là câu then chốt, nêu thẳng "bài học" mà tác phẩm mang lại: con người muốn thực sự *nên người* thì phải biết trân trọng, kính sợ cái tài, cái đẹp và cái thiên lương.

b) Gắn liền và bổ sung cho ý trên là câu khẳng định ngay sau đó (nêu mặt trái để làm nổi bật chủ đề):

> "Vậy kẻ nào không biết sợ cái gì hết, đó là loài quỷ sứ. [...] Đấy là hạng người hèn hạ nhất, thô bỉ nhất, đồi bại nhất."

→ Như vậy, chủ đề được khái quát chủ yếu ở câu nêu bài học "muốn nên người, phải biết kính sợ... cái tài, cái đẹp, cái thiên lương", kết hợp với lời cảnh tỉnh về những kẻ không biết kính sợ những giá trị ấy.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.