Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập hai

Giải Câu hỏi trang 75 SGK Ngữ văn 10

Văn bản 1. Sự sống và cái chết (Trích Từ điển yêu thích bầu trời và các vì sao) - Trịnh Xuân Thuận   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Chúng ta hãy về thăm Trái Đất cách đây 3 tỉ năm: các bạn sẽ chỉ gặp các vi khuẩn và vi khuẩn cổ sinh. Các sinh vật lúc đó chưa tiến hoá nhiều và cũng chưa đa dạng. Ngược trở lại 500 triệu năm: bạn vẫn thấy hai dạng vi khuẩn, nhưng bạn cũng còn thấy vô số tảo, bọt biển, rêu và nấm, một ít sâu bọ, bọ ba thuỳ, tôm, cua và động vật nhuyễn thể. Du hành ngược về 140 triệu năm, thì toàn bộ thế giới nhỏ bé này vẫn ở đó để đón tiếp bạn (trừ loài bọ ba thuỳ), nhưng hơn thế, các bạn còn được chiêm ngưỡng cảnh tượng đa sắc của hoa và những cánh bướm tung tăng, được nghe tiếng vo ve của ong, tiếng chim hót ru, thích thú với sự phát triển của các loại cá trong biển, và loáng thoáng thấy những động vật có vú nhỏ nhoi len lỏi trong rừng rậm. Nhưng khủng long ăn thịt và thằn lằn tiền sử lảng vảng trong khung cảnh sẽ làm bạn sợ cứng người.

Việc tác giả tưởng tượng ra một chuyến "du hành" ngược thời gian có ý nghĩa gì?

Gợi ý trả lời

Phân tích ý nghĩa của chuyến "du hành" ngược thời gian:

a) Về hình thức diễn đạt: Việc tưởng tượng ra một chuyến "du hành" ngược thời gian (từ 3 tỉ năm → 500 triệu năm → 140 triệu năm) là một cách trình bày sinh động, hấp dẫn. Thay vì liệt kê khô khan các số liệu khoa học, tác giả biến người đọc thành người "đồng hành", trực tiếp quan sát, chứng kiến từng chặng của lịch sử sự sống. Nhờ đó, một vấn đề khoa học khô khan trở nên gần gũi, giàu hình ảnh và dễ tiếp nhận.

b) Về nội dung tư tưởng: Chuyến du hành giúp người đọc hình dung rõ quá trình tiến hoá của sự sống trên Trái Đất: từ chỗ chỉ có vi khuẩn đơn giản, chưa đa dạng, dần dần sự sống trở nên phong phú, muôn hình muôn vẻ (tảo, rêu, nấm, sâu bọ, tôm cua, rồi hoa, bướm, ong, chim, cá, thú, khủng long...). Qua đó làm nổi bật luận điểm trung tâm của văn bản: sự sống luôn vận động, phát triển không ngừng, ngày càng đa dạng và tiến hoá.

c) Về ý nghĩa triết lí: Việc nhìn lại hàng tỉ năm lịch sử cho thấy mỗi loài, mỗi sự sống chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định rồi mất đi (như loài bọ ba thuỳ đã biến mất), nhường chỗ cho những dạng sống mới. Từ đó gợi suy ngẫm về mối quan hệ giữa sự sống và cái chết: cái chết của cá thể, của loài chính là điều kiện để sự sống nói chung tiếp tục vận động, đổi mới và tiến hoá. Qua chuyến du hành, tác giả khơi dậy ở người đọc tình yêu, sự trân trọng đối với sự sống và thái độ nhìn nhận bình thản, biện chứng về quy luật sinh - diệt của tự nhiên.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.