Giải Bài 1 trang 77 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Văn bản Sự sống và cái chết viết về đề tài gì? Từ việc liên hệ tới những văn bản khác cùng đề cập đề tài này mà bạn đã đọc, hãy cho biết góc độ tiếp cận vấn đề riêng của tác giả.
(văn bản: Sự sống và cái chết — Trịnh Xuân Thuận)
Gợi ý trả lời
a) Đề tài của văn bản
Văn bản *Sự sống và cái chết* viết về đề tài sự sống và cái chết của các loài sinh vật trên Trái Đất trong tiến trình tiến hóa của sự sống — tức mối quan hệ gắn bó, biện chứng giữa "sống" và "chết" nhìn từ lịch sử phát triển của sinh giới và của vũ trụ.
Qua các dẫn chứng khoa học (sự xuất hiện và biến mất của các loài qua hàng trăm triệu năm, các đợt tuyệt chủng hàng loạt, quá trình chọn lọc tự nhiên), tác giả cho thấy: sự sống và cái chết không đối lập loại trừ nhau mà là hai mặt nương tựa, tiếp nối nhau; cái chết (sự biến mất của những loài cũ) chính là điều kiện để sự sống vận động, đổi mới và tiến hóa không ngừng.
b) Góc độ tiếp cận vấn đề riêng của tác giả (qua việc liên hệ với các văn bản cùng đề tài đã đọc)
- Đề tài sự sống – cái chết là đề tài quen thuộc trong văn chương, triết học, tôn giáo. Những văn bản ta từng đọc (thơ, truyện, các bài viết về lẽ sống – chết) thường tiếp cận ở góc độ nhân sinh, tâm linh, cảm xúc: nói về số phận con người, nỗi sợ hãi trước cái chết, ý nghĩa và giá trị của một đời người, hoặc quan niệm về sự bất tử của tinh thần.
- Trịnh Xuân Thuận — một nhà vật lí thiên văn — lại tiếp cận đề tài này từ một góc độ riêng, mới mẻ: góc độ khoa học tự nhiên (sinh học tiến hóa và vũ trụ học). Ông không bàn tới cái chết của một con người cụ thể với những dằn vặt tâm lí, mà nhìn sự sống và cái chết ở quy mô rộng lớn của toàn bộ sinh giới và vũ trụ, trong chiều dài thời gian hàng tỉ năm.
- Từ đó, tác giả rút ra cách lí giải biện chứng, giàu tính khoa học: cái chết là một tất yếu và là động lực của tiến hóa — nhờ có sự mất đi của cái cũ mà sự sống mới nảy sinh, phong phú và hoàn thiện hơn. Cách tiếp cận này khiến vấn đề muôn thuở trở nên khách quan, lí trí, đồng thời gợi cho người đọc thái độ bình thản, trân trọng sự sống và ý thức về vị trí của con người trong dòng chảy chung của tự nhiên.
- Như vậy, điểm riêng của tác giả là đã dùng tư duy và tri thức khoa học để soi chiếu một đề tài vốn thường được nhìn bằng cảm xúc và tâm linh, đem lại một cái nhìn vừa mở rộng về không – thời gian, vừa sâu sắc về mối quan hệ không thể tách rời giữa sự sống và cái chết.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.