Giải Bài 4 trang 77 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Văn bản đưa lại cho bạn hiểu biết gì về mối quan hệ giữa “đấu tranh sinh tồn” và “tiến hoá”, giữa “sự sống” và “cái chết”?
(văn bản: Sự sống và cái chết — Trịnh Xuân Thuận)
Gợi ý trả lời
Văn bản *Sự sống và cái chết* của Trịnh Xuân Thuận giúp người đọc nhận thức sâu sắc về hai cặp quan hệ biện chứng trong tự nhiên:
a) Mối quan hệ giữa “đấu tranh sinh tồn” và “tiến hoá”
- Đấu tranh sinh tồn là động lực, là cơ chế của tiến hoá. Trong môi trường tự nhiên luôn khắc nghiệt, các loài phải không ngừng đấu tranh để giành lấy thức ăn, không gian sống và cơ hội sinh sản. Chính cuộc cạnh tranh ấy đã sàng lọc, đào thải những cá thể, những loài kém thích nghi và giữ lại những loài có đặc điểm ưu việt hơn.
- Nhờ quá trình chọn lọc tự nhiên diễn ra qua hàng triệu năm mà các loài dần biến đổi, hoàn thiện, trở nên thích nghi hơn với hoàn cảnh — đó chính là tiến hoá. Như vậy, đấu tranh sinh tồn và tiến hoá có quan hệ nhân – quả: đấu tranh sinh tồn là nguyên nhân, là cơ chế thúc đẩy; tiến hoá là kết quả, là xu hướng phát triển tất yếu của sự sống.
b) Mối quan hệ giữa “sự sống” và “cái chết”
- Sự sống và cái chết không hoàn toàn đối lập, tách rời mà gắn bó, nương tựa vào nhau, là hai mặt không thể thiếu của cùng một quá trình. Cái chết của những cá thể, những loài kém thích nghi chính là điều kiện để sự sống mới nảy sinh, để những loài ưu việt hơn tiếp tục tồn tại và phát triển.
- Nếu không có cái chết — nghĩa là không có sự đào thải — thì sự sống sẽ đứng yên, không vận động, không đổi mới và không thể tiến hoá. Nhờ có cái chết mà sự sống mới liên tục được thanh lọc, tái sinh và vận động không ngừng. Vì thế, cái chết cũng là một phần tất yếu, thậm chí là điều kiện cần thiết để duy trì và phát triển sự sống.
c) Ý nghĩa nhận thức chung
- Văn bản cho thấy thế giới tự nhiên vận hành theo quy luật biện chứng: mọi sự vật đều nằm trong mối quan hệ ràng buộc, chuyển hoá lẫn nhau. Đấu tranh sinh tồn – tiến hoá, sự sống – cái chết đều là những cặp đối lập mà thống nhất, cùng tạo nên sự vận động và phát triển không ngừng của vũ trụ và sự sống.
- Từ đó, con người hiểu rằng cần có cái nhìn khoa học, bình thản trước quy luật sinh – tử của tự nhiên, đồng thời biết trân trọng sự sống và ý thức được vị trí nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa của mình trong dòng chảy bất tận của sự sống.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.