Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Câu 3 trang 76 SGK Ngữ văn 10

Hiền tài là nguyên khí của quốc gia (Thân Nhân Trung)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Xác định luận đề của văn bản và cho biết vì sao bạn xác định như vậy.
(văn bản: Hiền tài là nguyên khí của quốc gia – Thân Nhân Trung)

Gợi ý trả lời

a) Xác định luận đề của văn bản

Luận đề của văn bản là: vai trò quyết định của hiền tài đối với sự thịnh – suy, còn – mất của quốc gia, từ đó khẳng định việc nhà nước phải quý trọng, bồi dưỡng, khích lệ hiền tài (mà việc khắc bia ghi tên tiến sĩ là một biểu hiện cụ thể).

Có thể diễn đạt gọn lại thành một câu: *Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nên trọng đãi và khích lệ hiền tài chính là kế sách giữ nước lâu dài.*

b) Lí do xác định như vậy

- Căn cứ vào nhan đề: Nhan đề "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia" đã nêu thẳng tư tưởng bao trùm — hiền tài được coi là "nguyên khí", tức là yếu tố gốc rễ làm nên sức sống của đất nước. Đây chính là vấn đề trung tâm mà cả văn bản xoay quanh.

- Căn cứ vào câu mở đầu (câu nêu luận điểm gốc): Ngay đầu bài, tác giả viết: "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh, rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu, rồi xuống thấp". Câu này trực tiếp phát biểu luận đề và nêu mối quan hệ nhân quả giữa hiền tài với vận mệnh đất nước.

- Căn cứ vào hệ thống lí lẽ – dẫn chứng triển khai sau đó: Toàn bộ phần còn lại của văn bản đều phục vụ cho luận đề này: tác giả nói về việc các thánh đế minh vương đã quý chuộng, trọng đãi kẻ sĩ (đề cao danh tiếng, phong chức tước, ghi tên bảng vàng, ban yến tiệc…), rồi khẳng định ý nghĩa của việc dựng bia khắc tên tiến sĩ là để khuyến khích, nêu gương hiền tài và răn đe kẻ ác, lưu danh lâu dài. Mọi lí lẽ đều hướng về một điểm: hiền tài quan trọng nên phải được coi trọng và bồi đắp.

- Căn cứ vào mục đích viết: Văn bản là bài kí khắc trên bia tiến sĩ, viết theo lệnh vua, nhằm khẳng định và cổ vũ chính sách trọng dụng người tài của triều đình. Mục đích ấy thống nhất với luận đề đã nêu.

Vì nhan đề, câu mở đầu, hệ thống lập luận và mục đích của văn bản đều cùng hướng về một tư tưởng duy nhất, nên có thể khẳng định đó chính là luận đề của bài.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.