Giải Bài 6 trang 85 SGK Ngữ văn 10
Đề bài
Bài viết của Lê Đạt đã giúp bạn hiểu thêm gì về hoạt động sáng tạo thơ ca?
(văn bản: Chữ bầu lên nhà thơ – Lê Đạt)
Gợi ý trả lời
Qua văn bản *Chữ bầu lên nhà thơ*, Lê Đạt đã đem đến cho người đọc nhiều nhận thức mới mẻ, sâu sắc về bản chất của lao động sáng tạo thơ ca. Có thể khái quát thành những điểm sau:
a) Làm thơ là một quá trình lao động chữ nghĩa công phu, nghiêm túc, chứ không chỉ dựa vào cảm hứng hay năng khiếu bẩm sinh.
- Lê Đạt tự nhận mình là "phu chữ" – người lao động cật lực trên cánh đồng chữ nghĩa, ví công việc làm thơ với công việc của người nông dân "một nắng hai sương, lầm lũi, lực điền trên cánh đồng giấy".
- Qua đó, tác giả khẳng định: tài năng thiên bẩm là cần thiết nhưng chưa đủ; điều làm nên nhà thơ chân chính là sự khổ luyện, kiên nhẫn, dày công tạo ra những con chữ của riêng mình. Thơ ca không phải là sản phẩm của sự dễ dãi, ngẫu hứng.
b) Chữ trong thơ mang một đời sống riêng, có sức nặng và giá trị đặc biệt; nhà thơ phải lao động trên chữ để tạo nghĩa mới.
- Nhà thơ không nên tin cậy hoàn toàn vào nghĩa "tiêu dùng", nghĩa từ điển quen thuộc của chữ. Nhà thơ làm chữ chủ yếu không phải bằng nghĩa "tiêu dùng", mà ở "mối quan hệ, liên kết, kết hợp" giữa các chữ, để từ đó làm phát sinh những nghĩa mới, bất ngờ, giàu sức gợi.
- "Chữ bầu lên nhà thơ" – chính những con chữ được chọn lọc, tổ chức, sắp đặt công phu ấy mới làm nên tư cách, vị thế của một nhà thơ. Danh hiệu nhà thơ không phải do ai phong tặng mà do chữ nghĩa, tác phẩm quyết định.
c) Con đường thơ là con đường gian khổ, đòi hỏi bản lĩnh, sự tìm tòi và dám khác biệt.
- Mỗi nhà thơ chân chính đều phải đi con đường riêng, không lặp lại người khác và không lặp lại chính mình: "Con đường thơ gồm nhiều con đường riêng rất khác nhau của từng người".
- Lê Đạt dẫn ý của những nhà thơ, nghệ sĩ lớn (như Pi-cát-xô, Ma-la-mê, Va-lê-ri…) để cho thấy: không có đường chung, mỗi người phải tự tìm, tự khai phá, chấp nhận nhọc nhằn, cô đơn và thất bại trong hành trình lao động nghệ thuật.
d) Bài viết còn giúp hiểu thêm về thái độ trân trọng tiếng mẹ đẻ và tinh thần trách nhiệm của người cầm bút.
- Nhà thơ phải có ý thức giữ gìn, bồi đắp và làm giàu đẹp cho tiếng Việt qua từng con chữ trong thơ.
- Lao động thơ vì thế không chỉ là việc cá nhân mà còn là đóng góp cho sự phong phú của ngôn ngữ dân tộc.
Khái quát: Bài viết của Lê Đạt giúp em hiểu rằng sáng tạo thơ ca là một quá trình lao động nghệ thuật nghiêm túc, công phu và đầy bản lĩnh trên chữ nghĩa, chứ không đơn thuần là sự thăng hoa của cảm xúc. Chính thái độ lao động cật lực, sự khổ công rèn giũa ngôn từ và ý thức đi con đường riêng mới làm nên giá trị của thơ và tư cách đích thực của người nghệ sĩ – "chữ bầu lên nhà thơ".
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.