Sách giáo khoa Ngữ văn 10 Tập một

Giải Bài 2 trang 86 SGK Ngữ văn 10

Thực hành tiếng Việt: Lỗi về mạch lạc và liên kết trong đoạn văn, văn bản: Dấu hiệu nhận biết và cách chỉnh sửa   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Đoạn 1:
Nói cách khác, con người ta vốn là nghệ thuật, vốn giàu lòng đồng cảm. Chỉ vì lớn lên bị cách nghĩ của người đời dồn ép, nên tấm lòng ấy mới bị cản trở hoặc hao mòn. Chỉ có kẻ thông minh mới không khuất phục, dù bên ngoài chịu đủ thứ áp bức thì bên trong vẫn giữ được lòng đồng cảm đáng quý nọ. Những người ấy chính là nghệ sĩ.
(Phong Tử Khải, Yêu và đồng cảm)

Đoạn 2:
Nhà nước ta rất coi trọng hiền tài. Người hiền tài có những năng lực vượt trội so với người bình thường và có thể làm được nhiều việc lớn. Hiền tài trong lịch sử thời nào cũng có. Tên của những hiền tài và sự nghiệp của họ luôn được nhân dân ghi nhớ.

Đọc các đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:

Đoạn 1

a. Tại sao nó được coi là một đoạn văn?

b. Hãy chỉ ra mạch lạc giữa các câu trong đoạn văn trên.

c. Dấu hiệu nào cho thấy liên kết giữa đoạn văn này và đoạn văn kề trước đó của văn bản Yêu và đồng cảm?

d. Trong đoạn văn, những từ ngữ nào được lặp lại nhiều lần? Cách dùng từ ngữ như vậy có tác dụng gì?

Đoạn 2

a. Vì sao phép lặp từ đã được sử dụng ở các câu kề nhau mà đoạn văn vẫn rời rạc?

b. Đoạn văn đã mắc lỗi mạch lạc như thế nào?

Gợi ý trả lời

## Đoạn 1

a. Tại sao nó được coi là một đoạn văn?

Đây được coi là một đoạn văn vì nó hội đủ các dấu hiệu hình thức và nội dung của một đoạn:
- Về hình thức: bắt đầu bằng chữ cái viết hoa lùi vào đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm ngắt đoạn (xuống dòng).
- Về nội dung: gồm nhiều câu (4 câu) cùng tập trung thể hiện một chủ đề tương đối hoàn chỉnh — con người vốn giàu lòng đồng cảm và người giữ được lòng đồng cảm ấy chính là nghệ sĩ.
- Các câu có liên kết (từ ngữ lặp lại, từ nối) và mạch lạc (cùng hướng về chủ đề, sắp xếp theo trình tự hợp lí).

b. Mạch lạc giữa các câu trong đoạn văn

Các câu nối tiếp nhau một cách hợp lí, cùng làm rõ chủ đề về lòng đồng cảm và người nghệ sĩ:
- Câu 1: nêu luận điểm — con người vốn là nghệ thuật, vốn giàu lòng đồng cảm.
- Câu 2: lí giải vì sao lòng đồng cảm ấy bị cản trở, hao mòn (do bị cách nghĩ của người đời dồn ép).
- Câu 3: nói về những người không khuất phục, vẫn giữ được lòng đồng cảm.
- Câu 4: kết luận — những người ấy chính là nghệ sĩ.

Bốn câu phát triển ý theo quan hệ nguyên nhân – kết quả, cùng xoay quanh một chủ đề thống nhất nên đoạn văn mạch lạc.

c. Dấu hiệu liên kết với đoạn kề trước

Dấu hiệu là cụm từ "Nói cách khác" đặt ở đầu đoạn. Đây là phép nối, cho biết đoạn văn này diễn đạt lại / khái quát lại ý đã nêu ở đoạn trước bằng một cách nói khác, tạo sự liền mạch giữa hai đoạn.

d. Từ ngữ lặp lại và tác dụng

Những từ ngữ được lặp lại nhiều lần: "lòng đồng cảm" (đồng cảm) và "nghệ thuật / nghệ sĩ".

Tác dụng:
- Tạo phép lặp — một phương tiện liên kết, giúp các câu gắn kết chặt chẽ với nhau.
- Nhấn mạnh, tô đậm chủ đề của đoạn, làm nổi bật mối quan hệ cốt lõi: nghệ sĩ là người giữ được lòng đồng cảm đáng quý.

## Đoạn 2

a. Vì sao đã dùng phép lặp mà đoạn văn vẫn rời rạc?

Phép lặp từ "hiền tài" ở các câu kề nhau chỉ tạo ra liên kết về hình thức, chứ chưa tạo được mạch lạc về nội dung. Mỗi câu nói về một khía cạnh tách rời của "hiền tài":
- Câu 1: nhà nước coi trọng hiền tài.
- Câu 2: năng lực của người hiền tài.
- Câu 3: thời nào cũng có hiền tài.
- Câu 4: tên tuổi hiền tài được ghi nhớ.

Các ý không triển khai, bổ sung cho nhau để làm rõ một chủ đề chung, không có câu chủ đề định hướng. Vì vậy, dù hình thức có phép lặp, đoạn văn vẫn rời rạc — bởi liên kết hình thức không thể thay thế cho sự mạch lạc về nội dung.

b. Đoạn văn mắc lỗi mạch lạc như thế nào?

Đoạn văn mắc lỗi về mạch lạc: các câu không cùng tập trung làm rõ một chủ đề thống nhất, không có một ý chủ đạo xuyên suốt. Mỗi câu nêu một thông tin riêng lẻ, tản mạn, không sắp xếp theo một trình tự hợp lí và không có quan hệ ý nghĩa gắn bó, phát triển nối tiếp nhau. Do thiếu sự thống nhất và liên kết về nội dung nên các câu rời rạc, không tạo thành một chỉnh thể.

Cách chỉnh sửa: xác định một chủ đề chung (ví dụ: "Nhà nước ta rất coi trọng hiền tài"), rồi sắp xếp, bổ sung để các câu còn lại cùng triển khai, làm rõ cho chủ đề đó theo một trình tự hợp lí.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.