Giải Bài 2 trang 35 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Phân loại điểm nhìn trần thuật trong đoạn mở đầu theo các bình diện: điểm nhìn của người kể chuyện/ điểm nhìn của nhân vật (Chí Phèo, dân làng Vũ Đại); điểm nhìn bên ngoài/ điểm nhìn bên trong. Nhận xét về tương quan và sự dịch chuyển giữa các điểm nhìn này, qua đó, chỉ ra những nét đặc sắc trong cách Nam Cao mở đầu câu chuyện.
(văn bản: Chí Phèo - Nam Cao)
Gợi ý trả lời
a) Phân loại theo bình diện: điểm nhìn của người kể chuyện / điểm nhìn của nhân vật
- *Điểm nhìn của người kể chuyện:* Đoạn mở đầu được trần thuật từ ngôi thứ ba, người kể chuyện giấu mặt. Ở những câu khách quan như "Hắn vừa đi vừa chửi. Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi", người kể chuyện đứng ngoài, thuật lại hành động của Chí Phèo bằng cái nhìn bao quát, điềm tĩnh.
- *Điểm nhìn của nhân vật Chí Phèo:* Rất nhanh, điểm nhìn trượt vào bên trong nhân vật. Trình tự tiếng chửi — chửi trời → chửi đời → chửi cả làng Vũ Đại → chửi "cha đứa nào không chửi nhau với hắn" → chửi "đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn" — chính là mạch cảm xúc, ý nghĩ của Chí Phèo trong cơn say, thu hẹp dần từ cái mơ hồ đến nỗi đau thân phận cụ thể. Người đọc như nghe thấy giọng chửi và cảm nhận được sự uất ức từ bên trong nhân vật.
- *Điểm nhìn của dân làng Vũ Đại:* Xen vào là cái nhìn, thái độ của cộng đồng: "Nhưng cả làng Vũ Đại ai cũng nhủ: 'Chắc nó trừ mình ra!'" và "Không ai lên tiếng cả", "không ai ra điều". Đây là điểm nhìn của đám đông — dửng dưng, né tránh, coi Chí Phèo không đáng để chấp.
b) Phân loại theo bình diện: điểm nhìn bên ngoài / điểm nhìn bên trong
- *Điểm nhìn bên ngoài:* Quan sát, thuật lại hành vi có thể thấy được từ phía ngoài: dáng đi, tiếng chửi, phản ứng (hay sự im lặng) của dân làng, cảnh "ba con chó dữ với một thằng say rượu". Cái nhìn này mang tính khách quan, lạnh lùng.
- *Điểm nhìn bên trong:* Thâm nhập vào tâm lí: nỗi cô đơn, bế tắc, khát khao được giao tiếp mà bị cự tuyệt của Chí Phèo ("Mẹ kiếp! Thế thì có phí rượu không?... Thế có khổ hắn không?"), cùng tâm lí vô cảm, khinh miệt của cộng đồng.
c) Nhận xét về tương quan và sự dịch chuyển giữa các điểm nhìn
- Các điểm nhìn không tách rời mà đan cài, di chuyển linh hoạt, liên tục ngay trong một đoạn ngắn: từ người kể chuyện (bên ngoài) → trượt vào bên trong Chí Phèo → tạt sang điểm nhìn dân làng → lại trở về người kể. Ranh giới giữa lời kể và lời/ý nghĩ nhân vật bị xóa nhòa, tạo nên lời nửa trực tiếp (lời trần thuật nhuốm giọng điệu nhân vật).
- Tương quan: điểm nhìn bên trong của Chí Phèo và điểm nhìn của dân làng được đặt cạnh nhau tạo thế đối lập — một bên là tiếng kêu đòi giao tiếp, một bên là sự im lặng cự tuyệt — làm bật lên bi kịch bị gạt ra khỏi cộng đồng loài người.
d) Nét đặc sắc trong cách Nam Cao mở đầu câu chuyện
- Mở đầu bằng tiếng chửi, bằng một tình huống "giữa chừng" đầy ấn tượng, phá vỡ lối kể tuyến tính thông thường, lập tức cuốn người đọc vào không khí truyện.
- Sự dịch chuyển điểm nhìn linh hoạt giúp vừa khắc họa ngoại hình, hành vi tha hóa của Chí Phèo, vừa hé lộ bi kịch tinh thần bên trong — nỗi cô đơn, khát khao được thừa nhận là người.
- Qua thái độ dửng dưng của dân làng, mở đầu đã gián tiếp tố cáo sự lạnh lùng của xã hội đẩy con người vào bi kịch bị khước từ quyền làm người — tạo giọng điệu vừa khách quan, lạnh lùng vừa xót xa, thương cảm, đậm chất Nam Cao.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.