Giải Câu hỏi trang 56 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
NGỮ LIỆU: Gì sâu bằng những trưa thương nhớ
Hiu quạnh bên trong một tiếng hò!
Tiếng hò có mối quan hệ như thế nào với nỗi nhớ?
Gợi ý trả lời
a) Tiếng hò là âm thanh khơi gợi và mở đầu dòng hồi tưởng, nỗi nhớ
Trong bài thơ *Nhớ đồng*, tiếng hò vang lên từ bên ngoài không gian tù ngục ("Hiu quạnh bên trong một tiếng hò!") chính là tác nhân trực tiếp đánh thức nỗi nhớ của người chiến sĩ cách mạng đang bị giam cầm. Giữa cảnh "hiu quạnh", cô đơn, lẻ loi, một tiếng hò quen thuộc của quê hương đồng ruộng cất lên đã chạm vào trái tim nhà thơ, làm bật trào nỗi thương nhớ dồn nén bấy lâu. Vì thế tiếng hò vừa là *điểm khởi đầu* vừa là *điệp khúc* trở đi trở lại, giữ vai trò kết nối, dẫn dắt mạch cảm xúc nhớ thương suốt bài thơ.
b) Tiếng hò và nỗi nhớ gắn bó trong quan hệ tương phản mà thống nhất
- *Tương phản*: tiếng hò là âm thanh của sự sống, của đồng quê rộn ràng, lại vang lên giữa không gian tù ngục "hiu quạnh", vắng lặng. Chính sự đối lập giữa âm thanh tự do bên ngoài và cảnh giam hãm, cô đơn bên trong càng tô đậm nỗi cô quạnh, khao khát tự do và nỗi nhớ da diết của người tù.
- *Thống nhất*: tiếng hò gợi dậy cả một thế giới quê hương — cánh đồng, hình bóng con người, cuộc sống lao động — khiến nỗi nhớ càng thêm sâu nặng. Âm thanh ấy trở thành biểu tượng cho quê hương, cho cuộc đời tự do mà nhà thơ đang bị cách biệt.
c) Tiếng hò làm nỗi nhớ thêm sâu sắc, thấm thía
Câu thơ "Gì sâu bằng những trưa thương nhớ / Hiu quạnh bên trong một tiếng hò!" dùng hình thức câu hỏi tu từ và cách so sánh để khẳng định: không gì sâu bằng nỗi thương nhớ của người chiến sĩ. Tiếng hò chính là chất xúc tác khiến nỗi nhớ ấy dâng lên đến tột cùng, trở nên cụ thể và day dứt. Qua đó, mối quan hệ giữa tiếng hò và nỗi nhớ còn thể hiện tình yêu quê hương tha thiết và khát vọng tự do mãnh liệt của người tù cách mạng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.