Giải Bài 3 trang 80 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Chọn một trong hai yêu cầu sau để thiết kế một infographic:
– Tóm tắt những thông tin chính về một tác giả văn học có tác phẩm được học trong sách giáo khoa Ngữ văn lớp 11.
– Tóm tắt những thông tin chính của một văn bản được học ở Bài 8 – Cấu trúc của văn bản thông tin.
Gợi ý trả lời
Lựa chọn: Yêu cầu thứ nhất — thiết kế infographic tóm tắt những thông tin chính về một tác giả văn học có tác phẩm được học trong SGK Ngữ văn 11. Tác giả được chọn: Nguyễn Du (có bài thơ chữ Hán *Độc Tiểu Thanh kí* được học trong Ngữ văn 11, KNTT).
Infographic là dạng văn bản thông tin trình bày bằng kênh chữ kết hợp kênh hình (hình ảnh, biểu tượng, sơ đồ, màu sắc) nên khi "giải" đề này ta phải: (1) xác định thông tin, (2) chọn bố cục trực quan, (3) viết nội dung cô đọng cho từng khối.
a) Xác định mục đích, đối tượng và từ khoá
- Mục đích: giúp người xem nắm nhanh chân dung tác giả Nguyễn Du.
- Đối tượng: học sinh, người yêu văn học.
- Nhan đề (tiêu đề chính, chữ to nhất): NGUYỄN DU – ĐẠI THI HÀO DÂN TỘC, DANH NHÂN VĂN HOÁ.
- Thông tin dẫn dắt: 1765–1820, tên chữ Tố Như, hiệu Thanh Hiên.
b) Lựa chọn và sắp xếp các khối thông tin chính (các "ô" của infographic)
Chia thành 5 khối, bố trí từ trên xuống theo trục thời gian – sự nghiệp:
1. Tiểu sử – con người
- Tên: Nguyễn Du (1765–1820); tên chữ Tố Như, hiệu Thanh Hiên.
- Quê: làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh; sinh tại Thăng Long.
- Xuất thân gia đình đại quý tộc, nhiều đời làm quan và có truyền thống văn học.
- Cuộc đời trải qua nhiều biến động lịch sử (cuối Lê – Tây Sơn – đầu Nguyễn), từng sống lưu lạc, gần gũi nhân dân → vốn sống phong phú, trái tim giàu lòng nhân ái.
2. Thời đại
- Sống trong giai đoạn xã hội phong kiến khủng hoảng, loạn lạc; chính biến dồn dập → tác động sâu sắc đến tư tưởng và sáng tác.
3. Sự nghiệp sáng tác (dùng biểu tượng cuốn sách / cây bút)
- *Chữ Hán:* Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục (tổng khoảng 249 bài) — trong đó có bài Độc Tiểu Thanh kí được học ở Ngữ văn 11.
- *Chữ Nôm:* kiệt tác Đoạn trường tân thanh (*Truyện Kiều*), Văn tế thập loại chúng sinh (Văn chiêu hồn)…
4. Giá trị nội dung & nghệ thuật (hai cột đối xứng)
- *Nội dung:* giá trị hiện thực (tố cáo xã hội bất công) và giá trị nhân đạo sâu sắc (đề cao con người, trân trọng khát vọng, thương cảm số phận bất hạnh, nhất là người phụ nữ).
- *Nghệ thuật:* bậc thầy ngôn ngữ dân tộc, đưa thể thơ lục bát và tiếng Việt văn học lên đỉnh cao; nghệ thuật tự sự, tả cảnh ngụ tình, miêu tả nội tâm điêu luyện.
5. Vị trí & vinh danh (đặt ở chân infographic, nổi bật)
- Đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hoá; năm 2013 được UNESCO vinh danh (nhân 250 năm năm sinh).
c) Thiết kế hình thức trình bày (yếu tố trực quan)
- *Bố cục:* dọc, chia khối rõ ràng; mỗi khối một tiêu đề nhỏ + 2–4 ý ngắn (gạch đầu dòng, cụm từ, không viết câu dài).
- *Hình ảnh – biểu tượng:* chân dung Nguyễn Du ở đầu trang; biểu tượng đi kèm từng khối (ngôi nhà/quê hương, cuộn giấy – tác phẩm, trái tim – giá trị nhân đạo, huy hiệu UNESCO).
- *Đường dẫn:* dùng mũi tên / dòng thời gian (1765 → 1820 → 2013) nối các mốc.
- *Màu sắc – phông chữ:* tối đa 2–3 màu hài hoà (nền trầm cổ điển), tiêu đề chính cỡ lớn nhất, chữ thân bài dễ đọc; bảo đảm cân đối giữa kênh chữ và kênh hình.
- *Nguồn:* ghi nguồn tư liệu ở cuối để bảo đảm tính xác thực của văn bản thông tin.
d) Kiểm tra lại (rà soát trước khi hoàn thiện)
- Thông tin chính xác, chọn lọc, không dàn trải; đúng chính tả tên tác phẩm.
- Mỗi khối thông tin tách bạch, có tiêu đề; chữ cô đọng, dễ đọc.
- Hình ảnh phù hợp, minh hoạ đúng nội dung; màu sắc – bố cục hài hoà, làm nổi bật trọng tâm.
- Có nhan đề và nguồn → đáp ứng đặc trưng của một infographic (văn bản thông tin kết hợp phương tiện phi ngôn ngữ).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.