Giải Câu 2 trang 84 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Xác định hệ thống ý của văn bản. Tác giả đã cung cấp thông tin theo trình tự như thế nào?
Gợi ý trả lời
a) Xác định hệ thống ý của văn bản
Văn bản thuyết minh về một sự vật, hiện tượng trong tự nhiên (bài viết tham khảo) được tổ chức thành một hệ thống ý mạch lạc, đi từ khái quát đến cụ thể:
- Ý 1 – Giới thiệu chung về đối tượng thuyết minh: Nêu tên và khái niệm, bản chất của sự vật/hiện tượng tự nhiên được thuyết minh, giúp người đọc nhận diện đối tượng một cách khái quát.
- Ý 2 – Trình bày các đặc điểm, biểu hiện của hiện tượng: Miêu tả, giải thích những dấu hiệu nhận biết, hình thức tồn tại hoặc diễn biến cụ thể của hiện tượng (nó xảy ra như thế nào, trông ra sao, vào thời điểm/điều kiện nào).
- Ý 3 – Lí giải nguyên nhân, cơ chế hình thành: Dùng tri thức khoa học để cắt nghĩa vì sao hiện tượng đó xuất hiện, cơ chế vận hành của nó (quan hệ nguyên nhân – kết quả). Đây là phần trọng tâm, thể hiện tính chính xác, khách quan của văn bản thông tin.
- Ý 4 – Nêu vai trò, ảnh hưởng, ý nghĩa của hiện tượng: Chỉ ra tác động của hiện tượng đối với tự nhiên và đời sống con người (lợi ích, tác hại, giá trị khoa học hoặc thẩm mĩ).
- Ý 5 – Khái quát, đánh giá chung: Khẳng định lại ý nghĩa của việc tìm hiểu hiện tượng, có thể gợi mở thái độ ứng xử đúng đắn của con người với tự nhiên.
Mỗi ý lớn lại được triển khai bằng các thông tin cụ thể, số liệu, ví dụ hoặc cách giải thích khoa học để làm sáng tỏ, bảo đảm tính chính xác và khách quan.
b) Trình tự cung cấp thông tin của tác giả
Tác giả cung cấp thông tin theo trình tự lô-gíc (quan hệ nhân quả), kết hợp đi từ khái quát đến cụ thể:
- Trước hết giới thiệu khái quát đối tượng (nó là gì) → sau đó mới trình bày biểu hiện cụ thể (nó diễn ra thế nào) → tiếp đến lí giải nguyên nhân, cơ chế (vì sao có nó) → rồi nêu vai trò, ảnh hưởng (nó tác động ra sao) → cuối cùng là đánh giá, khái quát ý nghĩa.
- Cách sắp xếp này tuân theo trình tự nhận thức tự nhiên của người đọc: nhận diện đối tượng → quan sát hiện tượng → hiểu bản chất → thấy được ý nghĩa. Nhờ vậy, thông tin được triển khai chặt chẽ, dễ theo dõi, bảo đảm đặc trưng khách quan, khoa học của văn bản thuyết minh về một hiện tượng tự nhiên.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.