Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Bài 1 trang 106 SGK Ngữ văn 11

Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc   Gợi ý trả lời

Đề bài

Căn cứ vào hiểu biết chung về cấu trúc nội dung thể văn tế, hãy xác định bố cục và nêu nội dung chính của mỗi phần trong văn bản.
(văn bản: Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc – Nguyễn Đình Chiểu)

Gợi ý trả lời

a) Đặc điểm cấu trúc nội dung chung của thể văn tế

Văn tế là thể văn dùng để tế người đã mất (hoặc đọc trong lễ truy điệu), nhằm bày tỏ lòng tiếc thương. Về bố cục, một bài văn tế thường gồm bốn phần:
- Lung khởi: luận chung về lẽ sống – chết, nêu khái quát bối cảnh và ý nghĩa cái chết của người được tế.
- Thích thực: hồi tưởng, kể lại cuộc đời, công đức, phẩm hạnh của người đã khuất.
- Ai vãn: bày tỏ nỗi xót thương, đau đớn trước sự ra đi của người đã mất.
- Kết: nêu ý nghĩa và lời mời người đã khuất về hưởng lễ, khẳng định tình cảm, sự bất tử của linh hồn.

b) Vận dụng vào *Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc* – bố cục 4 phần và nội dung chính mỗi phần

- Phần 1 – Lung khởi (hai câu đầu: "Hỡi ôi! ... tiếng vang như mõ"): Khái quát bối cảnh thời đại đau thương, bão táp (đất nước có giặc ngoại xâm) và khẳng định ý nghĩa cao cả, bất tử của cái chết vì nghĩa lớn – "thác mà trận vong" nhưng tiếng thơm còn vang mãi.

- Phần 2 – Thích thực (từ "Nhớ linh xưa..." đến "...tàu đồng súng nổ"): Hồi tưởng, tái hiện hình ảnh người nghĩa sĩ nông dân – từ cuộc đời lam lũ, nghèo khó, chỉ quen việc ruộng đồng, xa lạ với cung ngựa, binh đao; đến khi lòng căm thù giặc trỗi dậy, họ tự nguyện đứng lên, trở thành những dũng sĩ chiến đấu kiên cường, lập nên trận công đồn hào hùng.

- Phần 3 – Ai vãn (từ "Ôi!..." đến "...cơn bóng xế dật dờ trước ngõ"): Bày tỏ niềm tiếc thương, cảm phục sâu sắc trước sự hi sinh anh dũng của người nghĩa sĩ; đồng thời diễn tả nỗi đau xót của gia đình, quê hương và lòng căm uất trước hiện tình đất nước.

- Phần 4 – Kết (phần còn lại: "Ôi thôi thôi! ..." đến hết): Ca ngợi, khẳng định sự bất tử của linh hồn những người nghĩa sĩ; bày tỏ lòng kính trọng, tiếc thương vô hạn và niềm tin về tấm gương hi sinh vì nước sống mãi với non sông.

Kiểm tra lại: Bố cục chia đúng 4 phần theo trình tự đặc trưng của thể văn tế (Lung khởi – Thích thực – Ai vãn – Kết), khớp với mạch cảm xúc và nội dung văn bản.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.