Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Câu hỏi trang 109 SGK Ngữ văn 11

Cộng đồng và cá thể (An-be Anh-xtanh)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Tư duy tích cực của tác giả được biểu hiện như thế nào qua những "biện giải" này?
(văn bản: Cộng đồng và cá thể (trích Thế giới như tôi thấy), An-be Anh-xtanh)

Gợi ý trả lời

Phân tích: "Tư duy tích cực" của Anh-xtanh là cách ông nhìn nhận mối quan hệ giữa cá thể và cộng đồng một cách lạc quan, nhân văn và đầy trách nhiệm. Qua những "biện giải" trong văn bản, tư duy ấy được biểu hiện ở các phương diện sau:

a) Thái độ biết ơn và ý thức mình mắc nợ cộng đồng

Tác giả nhận ra rằng mỗi cá nhân đều nhận được gần như toàn bộ những gì làm nên "con người" của mình từ cộng đồng: tiếng nói, hình thức tư duy, thức ăn, áo quần, tri thức… "Cái tôi" của mỗi người được dệt nên từ lao động và thành quả của biết bao thế hệ đã qua và những người đang sống. Thay vì xem đó là điều hiển nhiên, Anh-xtanh biện giải bằng lòng biết ơn sâu sắc — một cách nghĩ tích cực, khiêm nhường trước những gì mình thụ hưởng.

b) Tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến, đền đáp

Từ ý thức "mắc nợ", tác giả không dừng ở sự biết ơn mà chuyển thành động lực sống: ông thấy mình có bổn phận phải lao động, phải cống hiến, phải cho đi "theo cùng mức độ như tôi đã nhận và còn đang nhận". Đây là biểu hiện rõ nhất của tư duy tích cực — biến món nợ tinh thần thành lẽ sống hướng tới cái chung, đặt giá trị con người ở sự phục vụ cộng đồng chứ không ở hưởng thụ vật chất.

c) Cái nhìn lạc quan, thanh thản trước danh lợi, của cải và cả cái chết

Anh-xtanh biện giải rằng của cải, địa vị, thành công bề ngoài không phải là điều đáng theo đuổi; ông coi nhẹ lối sống xa hoa và sự đề cao cá nhân. Thái độ điềm tĩnh, không bi lụy khi nghĩ về sự hữu hạn của đời người cho thấy một tâm thế an nhiên, tích cực: điều còn lại và có ý nghĩa là phần đóng góp của mỗi người cho đời sống chung.

d) Niềm tin vào giá trị con người và sự hài hòa giữa cá thể với cộng đồng

Tuy đề cao cộng đồng, tác giả vẫn trân trọng tự do cá nhân và sự phát triển nhân cách riêng của mỗi người. Tư duy tích cực thể hiện ở chỗ ông không đối lập cá thể với cộng đồng mà nhìn thấy sự gắn bó, nương tựa, bổ sung cho nhau — con người vừa cần cộng đồng để trưởng thành, vừa cần tự do để sáng tạo và làm giàu thêm cho cộng đồng.

Kết luận: Qua những biện giải ấy, tư duy tích cực của Anh-xtanh hiện lên như một triết lí sống đẹp: biết ơn, khiêm nhường, giàu trách nhiệm, coi trọng cống hiến và nhân cách, lạc quan và thanh thản trước cuộc đời — một nhân sinh quan nhân văn, hướng thiện và đầy tính xây dựng.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.