Giải Bài 2 trang 115 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Nêu tính đặc thù của những bằng chứng được sử dụng trong bài viết.
(văn bản: Bài viết trích từ Tạp chí Toán học và Văn học trong nhà trường, số tháng 10/2022, tr. 29 – 31)
Gợi ý trả lời
Nêu tính đặc thù của những bằng chứng được sử dụng trong bài viết
Văn bản nghị luận về một tác phẩm nghệ thuật khác với nghị luận về một tác phẩm văn học ở chính loại bằng chứng mà người viết huy động. Có thể chỉ ra tính đặc thù của những bằng chứng ấy như sau:
a) Bằng chứng được rút trực tiếp từ bản thân tác phẩm nghệ thuật
Người viết không mượn tư liệu ở đâu xa mà lấy ngay những chi tiết, yếu tố cụ thể có trong tác phẩm đang bàn (một bức tranh, một bản nhạc, một bộ phim, một công trình kiến trúc…). Mỗi nhận định đưa ra đều được soi chiếu, kiểm chứng bằng những gì hiện diện trong chính tác phẩm, nên bằng chứng mang tính xác thực, cụ thể, tránh được sự suy diễn chung chung.
b) Bằng chứng gắn với "chất liệu" và hình thức riêng của từng loại hình nghệ thuật
Vì đối tượng là nghệ thuật phi ngôn từ (hoặc không thuần ngôn từ), bằng chứng không phải là những câu trích dẫn như khi phân tích văn học, mà là sự mô tả, phân tích các yếu tố tạo nên ngôn ngữ riêng của loại hình đó: đường nét, màu sắc, bố cục, ánh sáng (hội họa); giai điệu, tiết tấu, hòa âm (âm nhạc); hình ảnh, khuôn hình, âm thanh, dựng cảnh (điện ảnh)… Người viết phải "dịch" những yếu tố nghe – nhìn ấy thành lời để làm bằng chứng.
c) Bằng chứng là kết quả của sự quan sát, cảm thụ trực tiếp, kết hợp cảm xúc và lí lẽ của người viết
Những bằng chứng này không có sẵn thành văn bản để trích nguyên mà do người viết trực tiếp tiếp nhận tác phẩm (xem, nghe, thưởng thức) rồi chọn lọc, gọi tên và lí giải. Vì vậy bằng chứng vừa mang tính khách quan (bám sát tác phẩm) vừa in đậm dấu ấn cảm nhận, đánh giá chủ quan của người viết; nó luôn đi kèm lí lẽ phân tích để làm sáng tỏ giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
Kết luận: Tính đặc thù của bằng chứng trong bài viết là ở chỗ chúng được khai thác trực tiếp từ tác phẩm nghệ thuật, gắn liền với chất liệu và hình thức riêng của loại hình nghệ thuật, đồng thời là sản phẩm của quá trình quan sát – cảm thụ trực tiếp của người viết nên vừa cụ thể, xác thực vừa thấm đẫm cảm xúc và đánh giá cá nhân.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.