Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Bài 1 trang 115 SGK Ngữ văn 11

Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm nghệ thuật   Gợi ý trả lời

Đề bài

Những đặc điểm nào cho thấy bài viết là một văn bản nghị luận chứ không phải văn bản thông tin về một tác phẩm nghệ thuật?
(văn bản: Bài viết trích từ Tạp chí Toán học và Văn học trong nhà trường, số tháng 10/2022, tr. 29 – 31)

Gợi ý trả lời

Nhận diện: Để khẳng định đây là văn bản nghị luận (về một tác phẩm nghệ thuật) chứ không phải văn bản thông tin, ta căn cứ vào mục đích viết, cách tổ chức nội dung và đặc điểm ngôn ngữ. Có thể chỉ ra các đặc điểm sau:

a) Có luận đề và quan điểm rõ ràng của người viết
Bài viết không dừng ở việc giới thiệu, cung cấp thông tin khách quan về tác phẩm, mà nêu lên một ý kiến, một cách đánh giá riêng của người viết về giá trị tác phẩm. Toàn bài hướng tới làm sáng tỏ và bảo vệ luận đề đó — đây là dấu hiệu cốt lõi của văn nghị luận.

b) Tổ chức theo hệ thống luận điểm – lí lẽ – bằng chứng
Nội dung được triển khai thành các luận điểm mạch lạc; mỗi luận điểm đi kèm lí lẽ phân tích và bằng chứng lấy từ chính tác phẩm để chứng minh. Cách sắp xếp này nhằm lập luận, thuyết phục, khác với văn bản thông tin thường trình bày dữ kiện theo trình tự khách quan (thời gian, phân loại, cấu tạo...).

c) Thể hiện thái độ, sự đánh giá chủ quan của người viết
Bài viết bộc lộ rõ cảm nhận, sự khen – chê, nhận định về cái hay, cái đặc sắc của tác phẩm. Văn bản thông tin thì trung lập, chỉ thuật lại/mô tả, hạn chế bày tỏ quan điểm cá nhân.

d) Mục đích là thuyết phục, không phải chỉ để cung cấp thông tin
Người viết muốn người đọc đồng tình với cách hiểu, cách đánh giá của mình về tác phẩm, chứ không chỉ nhằm giúp người đọc "biết" các thông tin (tác giả, hoàn cảnh ra đời, nội dung...).

e) Ngôn ngữ mang tính nghị luận
Sử dụng các phép lập luận (phân tích, so sánh, bình giá), nhiều từ ngữ thể hiện quan điểm và liên kết lập luận; giọng điệu khẳng định, biện luận — thay vì ngôn ngữ trung tính, giàu số liệu, dữ kiện như văn bản thông tin.

→ Chính những đặc điểm về mục đích thuyết phục, hệ thống luận điểm – lí lẽ – bằng chứng và thái độ đánh giá của người viết cho thấy đây là một văn bản nghị luận về tác phẩm nghệ thuật.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.