Giải Bài 4 trang 122 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Phân tích ý nghĩa của các nội dung thực hành tiếng Việt trong việc hỗ trợ hoạt động đọc văn bản ở sách giáo khoa Ngữ văn 11, tập hai.
Gợi ý trả lời
Mở ý: Ở SGK Ngữ văn 11, tập hai (Kết nối tri thức), các nội dung *thực hành tiếng Việt* không tách rời mà luôn gắn bó chặt chẽ với văn bản đọc của từng bài học. Mỗi đơn vị kiến thức tiếng Việt được lựa chọn để "soi sáng" chính đặc điểm ngôn ngữ, nghệ thuật của các văn bản trong bài, nhờ đó người học đọc hiểu sâu hơn. Có thể phân tích theo từng bài như sau:
a) Bài 6 – "Nguyễn Du – những điều trông thấy": biện pháp tu từ *lặp cấu trúc* và *đối*.
Hai biện pháp này là đặc trưng nổi bật của thơ ca trung đại, đặc biệt là *Truyện Kiều* và thơ chữ Hán của Nguyễn Du. Nắm được phép đối (đối thanh, đối ý, đối từ loại) và phép lặp cấu trúc giúp người đọc nhận ra sự cân xứng, nhịp nhàng của câu thơ lục bát, Đường luật; thấy được cách Nguyễn Du dồn nén cảm xúc, tô đậm nỗi đau nhân thế và tài năng tổ chức ngôn từ. Nhờ đó, hoạt động đọc các văn bản như *Trao duyên*, *Độc Tiểu Thanh kí* trở nên tinh tế, cảm nhận được vẻ đẹp hình thức gắn với chiều sâu nội dung.
b) Bài 7 – "Ghi chép và tưởng tượng trong kí": *một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc ngôn ngữ thông thường – đặc điểm và tác dụng*.
Thể kí và tùy bút (Thạch Lam, Hoàng Phủ Ngọc Tường…) thường có cách diễn đạt phóng túng, sáng tạo: đảo trật tự cú pháp, kết hợp từ bất thường, tách câu, mở rộng thành phần… Hiểu được những hiện tượng "lệch chuẩn" có dụng ý này giúp người đọc không hiểu sai, mà ngược lại nhận ra tính biểu cảm, chất trữ tình và phong cách riêng của nhà văn. Đây là "chìa khóa" để đọc đúng vẻ đẹp ngôn ngữ của văn bản kí.
c) Bài 8 – "Cấu trúc của văn bản thông tin": *sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ*.
Văn bản thông tin thường dùng sơ đồ, bảng biểu, hình ảnh, số liệu, đề mục in đậm… Việc thực hành nhận biết và phân tích các phương tiện phi ngôn ngữ giúp người đọc nắm nhanh thông tin, thấy mối quan hệ giữa kênh chữ và kênh hình, đánh giá được tính hiệu quả, trực quan trong cách trình bày. Nhờ đó, kĩ năng đọc văn bản thông tin trở nên chủ động và chính xác hơn.
d) Bài 9 – "Lựa chọn và hành động": *cách giải thích nghĩa của từ*.
Các văn bản nghị luận (Nguyễn Trãi, Hồ Chí Minh…) sử dụng nhiều từ Hán Việt, thuật ngữ, khái niệm. Việc thực hành các cách giải thích nghĩa của từ (nêu khái niệm, dùng từ đồng nghĩa – trái nghĩa, phân tích nghĩa của từng thành tố…) giúp người đọc hiểu chính xác nội dung lập luận, không mơ hồ về khái niệm, từ đó nắm được tư tưởng và sức thuyết phục của văn bản.
Nhận xét chung – ý nghĩa tổng hợp:
- Nội dung thực hành tiếng Việt được thiết kế theo nguyên tắc *tích hợp*: kiến thức tiếng Việt xuất phát từ ngữ liệu của chính các văn bản đọc, phục vụ trực tiếp cho việc đọc hiểu, chứ không học rời rạc.
- Chúng cung cấp "công cụ" để người học *đọc sâu*: nhận ra đặc điểm ngôn ngữ, nghệ thuật của từng thể loại (thơ trung đại, kí, văn bản thông tin, nghị luận), hiểu dụng ý của tác giả.
- Qua đó, học sinh vừa nâng cao năng lực ngôn ngữ, vừa phát triển năng lực văn học, hình thành thói quen đọc có phân tích, lí giải và đánh giá – đúng với định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của chương trình.
→ Như vậy, các nội dung thực hành tiếng Việt trong Ngữ văn 11, tập hai giữ vai trò là cầu nối, hỗ trợ đắc lực và trực tiếp cho hoạt động đọc văn bản ở mỗi bài học.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.