Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Bài 3 trang 122 SGK Ngữ văn 11

Ôn tập học kì II   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu nhận xét về nội dung Bài 6 (Nguyễn Du – “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”) trong sự so sánh với Bài 6 (Nguyễn Trãi – “Dành còn để trợ dân này”) ở sách giáo khoa Ngữ văn 10, tập hai để nhận ra đặc điểm và yêu cầu riêng của loại bài học về tác gia văn học.

Gợi ý trả lời

Nhận xét về nội dung Bài 6 (Nguyễn Du) trong so sánh với Bài 6 (Nguyễn Trãi) để nhận ra đặc điểm và yêu cầu riêng của loại bài học về tác gia văn học

a) Điểm giống nhau về cấu trúc và cách tổ chức bài học

Cả hai bài đều là *bài học về một tác gia văn học* lớn của dân tộc (Nguyễn Trãi – Ngữ văn 10, tập hai; Nguyễn Du – Ngữ văn 11, tập hai), nên được tổ chức theo cùng một mô hình:

- Mở đầu bằng phần giới thiệu khái quát về cuộc đời và con người tác gia, gắn với bối cảnh thời đại đầy biến động mà nhà văn đã sống.
- Tiếp đó là phần trình bày sự nghiệp văn học: những đóng góp lớn về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, hệ thống tác phẩm tiêu biểu (chữ Hán và chữ Nôm).
- Sau phần tri thức về tác gia là các văn bản đọc tiêu biểu của chính tác gia ấy để minh họa, làm sáng tỏ những đặc điểm đã nêu (với Nguyễn Trãi là *Bình Ngô đại cáo*, thơ Nôm…; với Nguyễn Du là *Truyện Kiều*, thơ chữ Hán…).
- Tên bài đều lấy một câu thơ / ý thơ cô đọng tư tưởng lớn của tác gia làm nhan đề: Nguyễn Trãi – “Dành còn để trợ dân này” (tấm lòng vì dân, vì nước); Nguyễn Du – “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng” (tấm lòng nhân đạo, thương đời, thương người).

→ Qua đó thấy: loại bài học về tác gia có cấu trúc kép – vừa cung cấp *tri thức tổng quát về tác gia* (tiểu sử, con người, sự nghiệp), vừa gắn với *việc đọc hiểu các văn bản cụ thể* của tác gia đó.

b) Điểm khác nhau về nội dung cụ thể – do đặc điểm riêng của mỗi tác gia

| Phương diện | Nguyễn Trãi (lớp 10) | Nguyễn Du (lớp 11) |
|---|---|---|
| Tư tưởng nổi bật | Tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước, “trợ dân”; người anh hùng dân tộc gắn với sự nghiệp cứu nước | Chủ nghĩa nhân đạo, tấm lòng thương người, “đau đớn lòng” trước thân phận con người, nhất là người phụ nữ |
| Cảm hứng chủ đạo | Cảm hứng anh hùng – chính nghĩa, lí tưởng xã hội | Cảm hứng về số phận con người, nỗi đau nhân thế |
| Thành tựu nghệ thuật tiêu biểu | Văn chính luận (*Bình Ngô đại cáo*), thơ Nôm (*Quốc âm thi tập*) | Truyện thơ Nôm (*Truyện Kiều*), thơ chữ Hán; đỉnh cao của ngôn ngữ và thể thơ lục bát |

→ Mỗi bài tập trung làm nổi bật giá trị cốt lõi riêng của từng tác gia, cho thấy nội dung bài học về tác gia không rập khuôn mà bám sát *cá tính sáng tạo, đóng góp riêng* của mỗi người vào lịch sử văn học dân tộc.

c) Đặc điểm và yêu cầu riêng của loại bài học về tác gia văn học (kết luận rút ra)

- Về đặc điểm:
1. Đây là loại bài học dành cho những tác gia lớn, tiêu biểu của nền văn học, có vị trí và đóng góp đặc biệt (danh nhân văn hóa).
2. Nội dung bài học có tính khái quát, tổng hợp: nối kết cuộc đời – con người – thời đại với sự nghiệp sáng tác thành một chỉnh thể, giúp hiểu *tác gia như một hiện tượng văn học*.
3. Tri thức về tác gia luôn gắn chặt và được chứng minh qua các văn bản tác phẩm cụ thể của chính tác gia ấy.

- Về yêu cầu khi học:
1. Nắm được những nét chính về cuộc đời, con người và thời đại đã chi phối sáng tác của tác gia.
2. Hiểu được những đóng góp lớn về tư tưởng và nghệ thuật, phong cách và vị trí của tác gia trong lịch sử văn học.
3. Biết vận dụng tri thức về tác gia để đọc hiểu sâu hơn các tác phẩm cụ thể, thấy được mối quan hệ giữa con người nhà văn và thế giới nghệ thuật trong tác phẩm.
4. Từ đó bồi dưỡng thái độ trân trọng, biết ơn những đóng góp của các tác gia lớn đối với văn học và văn hóa dân tộc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.