Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu 3 trang 89 SGK Ngữ văn 11

Một thời đại trong thi ca (Hoài Thanh)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Hãy nhận xét cách diễn giải về "cái tôi" của Hoài Thanh trong văn bản (đặc biệt chú ý đoạn: "Đời chúng ta [...] cùng Huy Cận").
(văn bản: Một thời đại trong thi ca - Hoài Thanh)

Gợi ý trả lời

Nhận xét cách diễn giải về "cái tôi" của Hoài Thanh

a) Cách nêu vấn đề và luận điểm trung tâm

Hoài Thanh diễn giải "cái tôi" như là *tinh thần cốt lõi*, là điều mới mẻ nhất mà phong trào Thơ mới mang lại cho thi ca Việt Nam. Ông đặt "cái tôi" trong thế đối sánh với "cái ta" của thơ ca trung đại: thơ xưa là tiếng nói của cái ta chung, của đoàn thể, của những khuôn phép cộng đồng; còn thơ mới là sự khẳng định bản ngã cá nhân, một ý thức cá nhân chưa từng có trong văn học dân tộc. Nhờ cách đặt vấn đề này, nhận định của ông vừa khái quát, vừa có chiều sâu lịch sử.

b) Cách diễn giải qua đoạn "Đời chúng ta... cùng Huy Cận"

Ở đoạn này, Hoài Thanh cho thấy một bi kịch: "cái tôi" khi thoát ra khỏi "cái ta" thì được tự do nhưng lại *mất chỗ dựa*, rơi vào cô đơn, "mất bề rộng" nên đi tìm "bề sâu". Cái độc đáo trong cách diễn giải là ông chỉ ra tính muôn vẻ của cái tôi bằng cách điểm qua từng gương mặt tiêu biểu, mỗi nhà thơ là một trạng thái, một ngả đường của cái tôi đi tìm chính mình:
- Thế Lữ → *thoát lên tiên*, nhưng "động tiên đã khép";
- Lưu Trọng Lư → *phiêu lưu trong trường tình*, nhưng tình yêu không bền;
- Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên → *điên cuồng*, trốn vào thế giới kỳ dị, nhưng vẫn "tỉnh";
- Xuân Diệu → *đắm say*, bám lấy tình yêu và tuổi trẻ, nhưng "càng say đắm càng bơ vơ";
- Huy Cận → *buồn*, trở về với nỗi sầu nhân thế, sầu vũ trụ.

Tất cả các lối thoát ấy đều dẫn tới một kết cục chung: *"Ta ngơ ngẩn buồn trở về hồn ta cùng Huy Cận"* — nghĩa là cái tôi cá nhân, dù vẫy vùng theo hướng nào, cuối cùng vẫn không thoát khỏi bi kịch cô đơn, bế tắc của thời đại.

c) Đặc sắc của nghệ thuật phê bình

- *Khái quát mà tinh tế*: chỉ bằng vài chữ, Hoài Thanh "định danh" được thần thái riêng của mỗi hồn thơ ("thoát lên tiên", "điên cuồng", "đắm say", "buồn").
- *Lối văn giàu hình ảnh, nhịp điệu*: câu văn điệp cú pháp, dồn dập, cuốn theo cảm xúc, khiến bài phê bình mang chất thơ.
- *Thái độ trân trọng, thấu hiểu và đồng cảm*: ông không phán xét mà sẻ chia, nhìn ra cả cái đẹp lẫn cái bi kịch của một thế hệ thi nhân.

d) Đánh giá chung

Cách diễn giải "cái tôi" của Hoài Thanh vừa chính xác về mặt khoa học (chỉ đúng bản chất mới của Thơ mới), vừa sâu sắc về mặt nhân văn (thấy được bi kịch tinh thần của cái tôi cá nhân trong hoàn cảnh mất nước), lại vừa tài hoa về mặt nghệ thuật phê bình. Đó là lý do khiến *Một thời đại trong thi ca* trở thành áng văn nghị luận mẫu mực, kết tinh phong cách "lấy hồn tôi để hiểu hồn người" của Hoài Thanh.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.