Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 4 trang 90 SGK Ngữ văn 11

Thực hành tiếng Việt: Đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết   Gợi ý trả lời

Đề bài

Thể hiện nội dung của hội thoại được chọn ở bài tập 3 bằng ngôn ngữ viết và nhận xét sự khác biệt về phương tiện ngôn ngữ biểu đạt trong hai trường hợp.

Gợi ý trả lời

## Chuyển hội thoại (bài tập 3) sang ngôn ngữ viết và nhận xét

> *Lưu ý: Hội thoại ở bài tập 3 là đoạn do người học tự dựng (ngôn ngữ nói). Dưới đây chọn một đoạn hội thoại mẫu ở quán nước giữa hai người bạn để minh hoạ cách làm — khi làm bài, em thay bằng chính hội thoại mình đã chọn.*

### a) Hội thoại gốc (ngôn ngữ nói — đã chọn ở bài tập 3)

> — Ê, cậu đọc *Chí Phèo* chưa đấy?
> — Rồi, nhưng mà… nói thật, lúc đầu tớ thấy nản lắm, kiểu dài với lại buồn ấy.
> — Ừ thì… nhưng đọc đến đoạn gặp Thị Nở thì khác hẳn đúng không? Tự nhiên thấy thương ghê gớm!
> — Chuẩn! Tớ cũng vậy. Đọc xong cứ ám ảnh mãi cái câu “Ai cho tao lương thiện?”.

###

b) Chuyển thành ngôn ngữ viết

Truyện ngắn *Chí Phèo* của Nam Cao thoạt đầu có thể khiến người đọc e ngại bởi dung lượng khá dài và không khí truyện nặng nề, u ám. Tuy nhiên, khi đọc đến đoạn Chí Phèo gặp Thị Nở, người đọc lại bị cuốn vào một niềm xúc động sâu sắc và nảy sinh lòng thương cảm đối với nhân vật. Đặc biệt, câu nói “Ai cho tao lương thiện?” để lại dư âm ám ảnh, buộc người đọc phải suy ngẫm về bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của nhân vật.

###

c) Nhận xét sự khác biệt về phương tiện ngôn ngữ biểu đạt giữa hai trường hợp

| Phương diện | Ngôn ngữ nói (hội thoại) | Ngôn ngữ viết (đoạn văn) |
|---|---|---|
| Phương tiện vật chất | Âm thanh, lời nói; kết hợp ngữ điệu, nét mặt, cử chỉ, điệu bộ làm phương tiện hỗ trợ | Chữ viết, dấu câu; hỗ trợ bằng bố cục, kí hiệu văn tự, hình ảnh bảng biểu |
| Từ ngữ | Dùng khẩu ngữ, từ hô gọi, từ tình thái: *ê, ừ thì, kiểu, chuẩn, ghê gớm, ám ảnh mãi*; nhiều trợ từ, thán từ | Dùng từ ngữ chọn lọc, gọt giũa, phổ thông; loại bỏ khẩu ngữ: *e ngại, u ám, xúc động sâu sắc, dư âm, suy ngẫm* |
| Câu | Câu ngắn, câu tỉnh lược, bỏ lửng, chen yếu tố dư thừa, lặp; có câu hỏi đáp qua lại | Câu trọn vẹn, đúng ngữ pháp, dài và chặt chẽ; liên kết mạch lạc bằng quan hệ từ (*tuy nhiên, đặc biệt*) |
| Cách tổ chức | Phụ thuộc hoàn cảnh giao tiếp trực tiếp, luân phiên lượt lời, có thể sửa chữa tức thời | Được suy nghĩ, lựa chọn, sắp xếp kĩ; người viết có thời gian gọt giũa, người đọc có thể đọc lại |

Kết luận: Cùng một nội dung nhưng khi dùng ngôn ngữ nói thì sinh động, tự nhiên, giàu sắc thái cảm xúc tức thời và dựa vào phương tiện phi ngôn ngữ (ngữ điệu, cử chỉ); còn khi chuyển sang ngôn ngữ viết thì trang trọng, mạch lạc, chặt chẽ, có tính khái quát và chuẩn mực hơn, biểu đạt hoàn toàn bằng hệ thống chữ viết và dấu câu.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.