Giải Bài 3 trang 97 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Yếu tố thuyết minh, miêu tả, tự sự, biểu cảm được sử dụng trong văn bản nghị luận có tác dụng gì?
Gợi ý trả lời
Trong văn bản nghị luận, phương thức biểu đạt chính là nghị luận (dùng lí lẽ, bằng chứng để thuyết phục). Tuy nhiên, người viết thường kết hợp thêm các yếu tố thuyết minh, miêu tả, tự sự, biểu cảm. Mỗi yếu tố có một tác dụng riêng:
a) Yếu tố thuyết minh: cung cấp tri thức khách quan về nguồn gốc, cấu tạo, đặc điểm, quy luật… của đối tượng được bàn luận. Nhờ đó, lí lẽ của người viết thêm cụ thể, chính xác, đáng tin cậy, giúp người đọc hiểu rõ bản chất vấn đề trước khi tiếp nhận quan điểm.
b) Yếu tố miêu tả: tái hiện sinh động hình ảnh, đặc điểm của sự vật, hiện tượng được nói tới. Yếu tố này làm cho đối tượng nghị luận hiện lên rõ ràng, trực quan, gợi cảm, khiến lí lẽ bớt khô khan và giàu sức gợi hình.
c) Yếu tố tự sự: kể lại sự việc, câu chuyện, dẫn chứng thực tế có liên quan đến vấn đề. Nhờ đó, lí lẽ được minh họa bằng bằng chứng cụ thể, chân thực, tăng sức thuyết phục và tạo sự gần gũi với người đọc.
d) Yếu tố biểu cảm: bộc lộ tình cảm, thái độ, cảm xúc của người viết (đồng tình, phê phán, trân trọng, xót xa…). Yếu tố này tác động tới tình cảm, nhận thức của người đọc, làm lời văn nghị luận giàu cảm xúc, có sức lay động và khơi gợi sự đồng cảm, chia sẻ.
Tác dụng chung: việc kết hợp các yếu tố thuyết minh, miêu tả, tự sự, biểu cảm làm cho văn bản nghị luận vừa chặt chẽ, sắc bén về lí lẽ, vừa sinh động, cụ thể, giàu hình ảnh và cảm xúc; nhờ đó tăng sức thuyết phục, tác động đồng thời đến cả lí trí lẫn tình cảm của người đọc. Lưu ý: các yếu tố này chỉ đóng vai trò bổ trợ, không được lấn át, làm mờ đi tính nghị luận là đặc trưng cơ bản của văn bản.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.