Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 4 trang 97 SGK Ngữ văn 11

Củng cố, mở rộng (Bài 3. Cấu trúc của văn bản nghị luận)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Bạn hãy chọn một đề tài được gợi ý trong mục Chuẩn bị viết của phần Viết và thực hiện các nhiệm vụ sau:

a. Tìm ý và lập dàn ý cho bài viết về đề tài đã chọn. Viết hai đoạn triển khai hai ý kề nhau.

b. Chuyển từ dàn ý bài viết sang dàn ý bài nói, dựa vào đó để tập luyện cách trình bày bài nói.

Gợi ý trả lời

Mình chọn đề tài: Tôn trọng sự khác biệt giữa con người với con người trong cuộc sống (một trong các vấn đề thuộc nhóm "Con người với cuộc sống xung quanh" được gợi ý ở mục *Chuẩn bị viết* của Bài 3).

## a. Tìm ý, lập dàn ý và viết hai đoạn triển khai hai ý kề nhau

### Tìm ý (đặt câu hỏi để huy động ý)
- *Thế nào là sự khác biệt?* → khác biệt về ngoại hình, hoàn cảnh, tính cách, năng lực, quan điểm, văn hoá, lối sống, giới tính, dân tộc…
- *Tôn trọng sự khác biệt là gì?* → thừa nhận, lắng nghe, không kì thị, không áp đặt khuôn mẫu của mình lên người khác.
- *Vì sao phải tôn trọng sự khác biệt?* → mỗi người là một cá thể độc đáo; khác biệt làm nên sự phong phú của đời sống; tôn trọng khác biệt tạo môi trường bình đẳng, nhân văn, thúc đẩy sáng tạo.
- *Biểu hiện của việc (không) tôn trọng?* → lắng nghe ý kiến trái chiều / ngược lại là miệt thị, bạo lực ngôn từ, tẩy chay người "không giống số đông".
- *Cần làm gì?* → tự nhận thức, đồng cảm, đối thoại; phân biệt "khác biệt" với "sai trái".

### Dàn ý bài viết (nghị luận về một vấn đề xã hội)

Mở bài: Nêu vấn đề: trong một xã hội đa dạng, thái độ tôn trọng sự khác biệt là thước đo của sự văn minh; khẳng định đây là một ứng xử cần thiết.

Thân bài:
- *Ý 1 – Giải thích:* Sự khác biệt là gì; tôn trọng sự khác biệt là gì.
- *Ý 2 – Vì sao cần tôn trọng sự khác biệt (bàn luận, lí lẽ + dẫn chứng):*
+ Mỗi con người là một cá thể duy nhất, không ai hoàn toàn giống ai.
+ Khác biệt là nguồn gốc của sự phong phú, sáng tạo và tiến bộ.
+ Tôn trọng khác biệt xây dựng môi trường bình đẳng, nhân ái, giảm xung đột.
- *Ý 3 – Mở rộng, phản biện:* Tôn trọng khác biệt không đồng nghĩa với dung túng cái sai, cái xấu, cái vi phạm đạo đức – pháp luật; cần phân biệt "khác" và "sai".
- *Ý 4 – Bài học, giải pháp:* Rèn thái độ lắng nghe, đồng cảm; đối thoại thay vì áp đặt; bắt đầu từ chính mình.

Kết bài: Khẳng định lại ý nghĩa; liên hệ bản thân và thế hệ trẻ.

### Viết hai đoạn triển khai hai ý kề nhau (Ý 1 và Ý 2)

Đoạn 1 (Giải thích):
Trước hết, cần hiểu *sự khác biệt* là những điểm không giống nhau giữa người này với người khác: khác về ngoại hình, hoàn cảnh sống, tính cách, năng lực, cho đến quan điểm, niềm tin, văn hoá và lối sống. Không có hai con người nào hoàn toàn trùng khít, bởi mỗi người được hình thành từ một tổ hợp riêng của hoàn cảnh, trải nghiệm và lựa chọn. *Tôn trọng sự khác biệt*, vì thế, là thái độ thừa nhận và chấp nhận những điểm "không giống mình" ấy ở người khác một cách bình đẳng: lắng nghe tiếng nói khác, không chế giễu, kì thị hay áp đặt khuôn mẫu của bản thân lên họ. Đó không phải là sự thờ ơ "ai sao mặc kệ", mà là sự công nhận có hiểu biết rằng mỗi cá nhân có quyền là chính mình.

Đoạn 2 (Vì sao cần tôn trọng sự khác biệt):
Sở dĩ chúng ta cần tôn trọng sự khác biệt là vì chính sự khác biệt làm nên giá trị và vẻ đẹp của đời sống con người. Nếu mọi người đều suy nghĩ giống nhau, lựa chọn giống nhau, thì xã hội sẽ trở nên đơn điệu và ngưng trệ; ngược lại, mỗi tiếng nói riêng, mỗi cách nhìn riêng lại góp thêm một màu sắc, một khả năng mới. Những phát minh, những tác phẩm nghệ thuật lớn thường ra đời từ những con người dám nghĩ khác với số đông. Hơn nữa, khi biết tôn trọng khác biệt, con người xây dựng được một môi trường sống bình đẳng và nhân ái, nơi người yếu thế, người thuộc nhóm thiểu số không bị gạt ra bên lề; nhờ đó, những xung đột, tổn thương do kì thị và định kiến cũng được hoá giải. Tôn trọng sự khác biệt, suy cho cùng, chính là tôn trọng con người và tôn trọng chính phẩm giá của mỗi chúng ta.

## b. Chuyển dàn ý bài viết sang dàn ý bài nói và tập trình bày

Khi chuyển sang bài nói (trình bày ý kiến về một vấn đề xã hội), cần giữ nguyên hệ thống luận điểm nhưng điều chỉnh cho phù hợp với *nghe – nói trực tiếp*: lời gọn, có từ nối dẫn dắt, nhấn mạnh trọng tâm, kèm cử chỉ – ngữ điệu, có tương tác với người nghe.

### Dàn ý bài nói

Mở đầu (chào – nêu vấn đề):
- Chào thầy cô và các bạn; tự giới thiệu.
- Nêu tình huống gần gũi dẫn vào vấn đề (ví dụ: một bạn bị trêu chọc vì "khác số đông") → đặt câu hỏi: *Chúng ta nên ứng xử thế nào với sự khác biệt?*
- Nêu ý kiến của mình: Cần biết tôn trọng sự khác biệt.

Nội dung chính (trình bày lần lượt, mỗi ý một "chặng", có từ chuyển):
- *Thứ nhất,* khác biệt là gì và tôn trọng khác biệt là gì (nói ngắn, ví dụ cụ thể).
- *Thứ hai,* vì sao cần tôn trọng: (1) mỗi người là duy nhất; (2) khác biệt tạo nên sự phong phú, sáng tạo; (3) tạo môi trường bình đẳng, nhân ái. Mỗi lí lẽ kèm một dẫn chứng ngắn.
- *Tuy nhiên,* cần lưu ý: tôn trọng khác biệt không phải là dung túng cái sai, cái vi phạm pháp luật – đạo đức (phần phản biện, giúp bài nói thuyết phục, cân bằng).
- *Vậy chúng ta cần làm gì:* lắng nghe, đồng cảm, đối thoại; thay đổi từ chính mình.

Kết thúc:
- Khẳng định lại thông điệp bằng một câu ngắn, dễ nhớ.
- Cảm ơn và mời người nghe trao đổi.

### Lưu ý khi tập luyện trình bày
- Chuyển câu văn viết dài thành câu nói ngắn, dùng các từ nối: *trước hết, hơn nữa, tuy nhiên, vì vậy, tóm lại*.
- Dùng phương tiện phi ngôn ngữ: ánh mắt nhìn người nghe, ngữ điệu nhấn ở từ khoá ("tôn trọng", "khác biệt"), cử chỉ tay vừa phải.
- Chuẩn bị thẻ ghi chú chỉ gồm các từ khoá của từng ý (không đọc nguyên văn).
- Dự kiến câu hỏi phản biện của người nghe và tập trả lời; canh thời gian (khoảng 3–5 phút).
- Tập nói trước gương/ghi âm để điều chỉnh tốc độ, âm lượng và sự mạch lạc.

Kiểm tra lại: Bài làm đã đáp ứng đủ yêu cầu của đề: (a) có tìm ý + dàn ý đầy đủ và hai đoạn văn triển khai hai ý kề nhau (Giải thích → Vì sao); (b) có dàn ý bài nói được chuyển hoá từ dàn ý bài viết kèm cách luyện trình bày. Vì đây là đề làm văn nghị luận xã hội nên không có đáp số bằng số.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.