Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu hỏi trang 105 SGK Ngữ văn 11

Lời tiễn dặn (trích Tiễn dặn người yêu)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Về với người ta thương thuở cũ.
Chết ba năm hình còn treo đó;
Chết thành sông, vục nước uống mát lòng,
Chết thành đất, mọc dây trầu xanh thắm,
Chết thành bèo, ta trôi nổi ao chung,
Chết thành muôi, ta múc xuống cùng bát,
Chết thành hồn, chung một mái, song song.
Hỡi gốc dưa yêu mọc ngoài cồn cát,
Nước ngập gốc đáng lụi, đừng lụi,
Nước ngập rễ đáng bềnh, đừng bềnh.
Đôi ta yêu nhau, tình Lú – Ủa mặn nồng,
Lời đã trao thương không lạc mất,
Như bán trâu ngoài chợ,
Như thu lúa muôn bông.
Lòng ta thương nhau trăm lớp nghìn trùng,
Bền chắc như vàng, như đá.
Yêu nhau, yêu trọn đời gỗ cứng,
Yêu nhau, yêu trọn kiếp đến già,
Ta yêu nhau tàn đời gió, không rung không chuyển,
Người xiểm xui không ngoảnh, không nghe.

Lời thề nguyền thuỷ chung được diễn tả như thế nào?

Gợi ý trả lời

Phân tích cách diễn tả lời thề nguyền thủy chung trong đoạn trích

Đoạn thơ là lời của chàng trai (và cũng là tiếng lòng chung của đôi lứa) thề nguyền gắn bó trọn đời. Lời thề ấy được diễn tả bằng những biện pháp nghệ thuật đặc sắc, đậm chất dân gian của dân tộc Thái:

a) Thề nguyền qua chuỗi hình ảnh "chết thành…" – gắn bó cả khi đã chết

Lời thề được mở đầu bằng điệp ngữ "Chết thành…" lặp lại dồn dập (chết thành sông, chết thành đất, chết thành bèo, chết thành muôi, chết thành hồn). Các hình ảnh này khẳng định: dù có chết đi, hóa thân thành bất cứ vật gì trong vũ trụ thì đôi ta vẫn tìm về bên nhau, vẫn "uống chung", "trôi nổi ao chung", "múc xuống cùng bát", "chung một mái, song song". Đây là lời thề vượt qua ranh giới của cái chết – tình yêu không chỉ bền chặt khi sống mà còn vĩnh cửu đến cõi vĩnh hằng. Cách nói thậm xưng, phóng đại mang đậm màu sắc tư duy dân gian miền núi.

b) Thề nguyền qua hình ảnh thiên nhiên và lời cầu khẩn "đừng lụi, đừng bềnh"

Hình ảnh "gốc dưa yêu mọc ngoài cồn cát" cùng lời nhắn nhủ tha thiết "Nước ngập gốc đáng lụi, đừng lụi / Nước ngập rễ đáng bềnh, đừng bềnh" thể hiện ý chí kiên cường: dù hoàn cảnh ngang trái, phũ phàng (nước ngập, đáng lụi tàn) thì tình yêu vẫn phải sống, vẫn không được lụi tàn, trôi dạt. Đó là lời thề giữ gìn tình yêu bất chấp mọi thử thách.

c) Thề nguyền qua lối so sánh ví von mộc mạc, chắc nịch

Lời thề thủy chung được cụ thể hóa bằng những so sánh gần gũi với đời sống lao động: lời hứa chắc chắn "Như bán trâu ngoài chợ", "Như thu lúa muôn bông" (những việc đã thành, không thể đổi thay). Tình nghĩa thì "Bền chắc như vàng, như đá" – lấy những vật rắn chắc, trường tồn, quý giá nhất để đo lòng chung thủy. Cách so sánh vừa mộc mạc, dân dã vừa mạnh mẽ, dứt khoát.

d) Thề nguyền qua điệp ngữ khẳng định tình yêu trọn vẹn, vĩnh cửu

Điệp ngữ "Yêu nhau, yêu trọn…" được lặp lại (yêu trọn đời gỗ cứng, yêu trọn kiếp đến già) nhấn mạnh tình yêu bền vững suốt cả cuộc đời, cả kiếp người. Hai câu kết là lời thề vững vàng trước mọi gièm pha, chia rẽ: "Ta yêu nhau tàn đời gió, không rung không chuyển / Người xiểm xui không ngoảnh, không nghe" – dù lời ong tiếng ve, kẻ xấu xui giục cũng quyết không lung lay, không nghe theo, một lòng một dạ với nhau.

Khái quát: Lời thề nguyền thủy chung được diễn tả bằng hệ thống điệp ngữ, hình ảnh thiên nhiên – vũ trụ (sông, đất, bèo, vàng, đá, gió…), lối so sánh ví von mộc mạc và cách nói thậm xưng, phóng đại giàu màu sắc dân gian. Qua đó, đôi lứa khẳng định một tình yêu mãnh liệt, son sắt, vượt qua cả cái chết và mọi trở ngại, thủy chung trọn đời trọn kiếp.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.