Giải Bài 6 trang 107 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Qua tìm hiểu đoạn trích và phần giới thiệu chung về tác phẩm Tiễn dặn người yêu, hãy nêu nhận xét về sự khác nhau giữa một bài thơ trữ tình và một truyện thơ.
(văn bản: Lời tiễn dặn (trích Tiễn dặn người yêu))
Gợi ý trả lời
Nhận xét về sự khác nhau giữa một bài thơ trữ tình và một truyện thơ
Từ đoạn trích *Lời tiễn dặn* (trích *Tiễn dặn người yêu*) và phần giới thiệu chung về tác phẩm, có thể rút ra những điểm khác nhau cơ bản giữa hai thể loại như sau:
a) Về phương thức biểu đạt và mục đích chính
- Bài thơ trữ tình: phương thức chủ đạo là *biểu cảm*. Bài thơ tập trung bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc, tâm trạng, suy tư của chủ thể trữ tình trước một khoảnh khắc, một đối tượng hay một tình huống nào đó. Mục đích chính là *giãi bày thế giới nội tâm*.
- Truyện thơ: là thể loại *tự sự bằng thơ*, kết hợp giữa yếu tố tự sự (kể chuyện) và yếu tố trữ tình. Mục đích chính là *kể lại một câu chuyện*, trình bày diễn biến số phận, cuộc đời của nhân vật — như câu chuyện tình yêu trắc trở của chàng trai và cô gái trong *Tiễn dặn người yêu*.
b) Về cốt truyện và nhân vật
- Bài thơ trữ tình: thường *không có cốt truyện*, không có hệ thống sự kiện và nhân vật được xây dựng trọn vẹn. Trung tâm là *nhân vật trữ tình* (cái tôi cảm xúc), có khi không gắn với một câu chuyện cụ thể.
- Truyện thơ: *có cốt truyện* với chuỗi sự kiện, tình tiết nối tiếp, có mở đầu – phát triển – kết thúc; có *hệ thống nhân vật* (nhân vật chính, nhân vật phụ) với tính cách, hành động, số phận. Trong *Lời tiễn dặn* có chàng trai, cô gái, có tình huống tiễn biệt, có diễn biến của mối tình bị ngăn trở.
c) Về dung lượng và kết cấu
- Bài thơ trữ tình: thường có *dung lượng ngắn gọn*, kết cấu cô đọng, dồn nén cảm xúc trong một chỉnh thể hàm súc.
- Truyện thơ: thường có *dung lượng lớn, dài hơi* (hàng trăm, hàng nghìn câu), kết cấu theo mạch phát triển của câu chuyện, chia thành nhiều phần, nhiều đoạn gắn với các chặng đời nhân vật.
d) Về cách thể hiện tình cảm
- Bài thơ trữ tình: tình cảm được bộc lộ *trực tiếp*, là nội dung trung tâm và gần như duy nhất của tác phẩm.
- Truyện thơ: tình cảm, cảm xúc (chất trữ tình) được bộc lộ *gắn liền với sự kiện, với số phận nhân vật* — vừa kể chuyện vừa thấm đượm cảm xúc. Ở *Lời tiễn dặn*, nỗi đau, sự thủy chung, khát vọng của chàng trai – cô gái được thể hiện ngay trong tình huống tiễn biệt và lời dặn dò.
Kết luận: Điểm khác nhau cốt lõi là *bài thơ trữ tình thiên về biểu cảm, bộc lộ cảm xúc, không cốt truyện và nhân vật*; còn *truyện thơ là tác phẩm tự sự bằng thơ, có cốt truyện và nhân vật, vừa kể chuyện vừa biểu hiện tình cảm, có dung lượng lớn hơn.*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.