Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu 5 trang 106 SGK Ngữ văn 11

Lời tiễn dặn (trích Tiễn dặn người yêu)   Gợi ý trả lời

Đề bài

So sánh nội dung lời thề nguyền thuỷ chung và cách thể hiện lời thề nguyền ấy trong hai lời tiễn dặn.
(văn bản: Tiễn dặn người yêu (truyện thơ dân tộc Thái))

Gợi ý trả lời

Khái quát: Đoạn trích *Lời tiễn dặn* gồm hai lời tiễn dặn: (1) lời chàng trai dặn khi tiễn người yêu về nhà chồng trên đường đi, và (2) lời chàng trai nói khi chứng kiến cô gái bị nhà chồng hành hạ. Ở cả hai lời đều vang lên lời thề nguyền thuỷ chung son sắt, nhưng nội dung và cách thể hiện có sự khác biệt rõ rệt, thể hiện sự vận động, dâng cao của tình cảm.

a) So sánh nội dung lời thề nguyền thuỷ chung

- *Điểm chung:* Cả hai lời đều khẳng định một tình yêu không gì lay chuyển, một tấm lòng chung thuỷ tuyệt đối; dù xa cách, dù ngang trái, chàng trai vẫn một mực hướng về người yêu và tin chắc hai người sẽ được đoàn tụ.

- *Điểm khác:*
+ Lời tiễn dặn thứ nhất (trên đường tiễn): lời thề còn gắn với nỗi đau chia li và niềm hi vọng *được chờ đợi* để sum họp. Chàng trai bám theo, quyến luyến từng bước chân người yêu, dặn dò bằng những hình ảnh của sự *đợi chờ, nấn ná* (đợi tới tháng Năm lau nở, đợi mùa nước đỏ cá về, đợi chim tăng ló gọi hè…). Lời thề ở đây mang sắc thái níu kéo, chờ mong, chưa dám nói đến tận cùng.
+ Lời tiễn dặn thứ hai (ở nhà chồng): lời thề trở thành lời *khẳng định đoàn tụ bằng mọi giá*, vượt qua mọi trở ngại của thời gian, tuổi tác và cả cái chết: *không lấy được nhau mùa hạ sẽ lấy nhau mùa đông, không lấy được nhau thời trẻ sẽ lấy nhau khi goá bụa về già*, yêu nhau đến tận khi *chết cùng thành hồn, chung một mái*, *đôi ta yêu nhau, tình Lú – Ủa mặn nồng*. Nội dung lời thề mạnh mẽ, quyết liệt và trọn vẹn hơn — không chỉ chờ đợi mà là quyết tâm phá bỏ mọi rào cản để được sống bên nhau mãi mãi.

→ Như vậy, từ lời thứ nhất sang lời thứ hai, nội dung lời thề đi từ *chờ đợi trong đau xót* đến *khẳng định đoàn tụ vĩnh viễn, bất chấp sống chết*; tình cảm được đẩy lên đỉnh điểm.

b) So sánh cách thể hiện lời thề nguyền

- Lời tiễn dặn thứ nhất: thể hiện kín đáo, tha thiết mà nén chịu, chủ yếu qua hành động, cử chỉ quyến luyến (bước theo, nhủ đôi câu, dặn người yêu…) và qua hình ảnh thiên nhiên mang tính ước lệ gắn với sự chờ đợi. Giọng điệu trữ tình, da diết, chan chứa nỗi buồn chia xa.

- Lời tiễn dặn thứ hai: thể hiện bộc trực, mãnh liệt qua lời thề trực tiếp, với nghệ thuật đặc trưng của truyện thơ dân gian Thái:
+ Điệp ngữ, điệp cấu trúc: *"Không lấy được nhau… ta sẽ lấy nhau…"* lặp lại nhiều lần, dồn dập, tạo lời khẳng định đinh ninh như đóng đinh vào lòng.
+ Phép tăng tiến, phóng đại, cường điệu: thời gian trải từ mùa hạ – mùa đông, thời trẻ – lúc già, từ cõi sống sang cõi chết.
+ Hình ảnh so sánh, ẩn dụ quen thuộc của dân tộc Thái (tình yêu bền như gỗ cứng, như đá, như điển tích Lú – Ủa).
+ Giọng điệu chuyển từ xót xa sang quả quyết, hào sảng, dứt khoát.

→ Cách thể hiện cũng vận động: từ *gián tiếp, nén giấu qua cử chỉ và hình ảnh thiên nhiên* (lời 1) sang *trực tiếp, dồn dập, cường điệu bằng điệp ngữ và lời thề* (lời 2), làm cho lời thề nguyền thuỷ chung hiện lên ngày một mãnh liệt, thiêng liêng.

Kết luận: Hai lời tiễn dặn cùng ngợi ca tấm lòng chung thuỷ sắt son của chàng trai, nhưng lời sau nâng cấp cả về nội dung (từ chờ đợi đến quyết tâm đoàn tụ vượt sống chết) lẫn cách biểu đạt (từ kín đáo đến bộc trực, mãnh liệt), qua đó tố cáo hủ tục hôn nhân ép buộc và khẳng định khát vọng tự do yêu đương, hạnh phúc lứa đôi của người lao động dân tộc Thái.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.