Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 4 trang 109 SGK Ngữ văn 11

Dương phụ hành (Cao Bá Quát)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Hình tượng người thiếu phụ phương Tây trong bài thơ được tái hiện qua cái nhìn của một nhà Nho đồng thời cũng là một nhà thơ phương Đông. Hãy phân tích những cảm xúc, thái độ được tác giả bộc lộ từ các điểm nhìn đó.
(văn bản: Dương phụ hành - Cao Bá Quát)

Gợi ý trả lời

## Phân tích cảm xúc, thái độ của tác giả qua các điểm nhìn

Dẫn nhập: Hình tượng người thiếu phụ phương Tây trong *Dương phụ hành* được tái hiện qua điểm nhìn "kép" của Cao Bá Quát: vừa là một nhà Nho phương Đông mang đầy đủ hệ quy chiếu đạo đức, lễ giáo truyền thống; vừa là một nhà thơ giàu rung cảm, tinh tế trước vẻ đẹp và tình cảm con người. Hai điểm nhìn ấy đan xen, tạo nên những cung bậc cảm xúc, thái độ phong phú, có phần mâu thuẫn mà thống nhất.

### a) Cảm xúc, thái độ nhìn từ điểm nhìn của một NHÀ NHO phương Đông

- Sự ngỡ ngàng, xa lạ trước một nếp sống khác biệt. Nhà thơ quan sát người thiếu phụ phương Tây trong một khung cảnh hoàn toàn mới lạ với văn hóa phương Đông: nàng mặc áo trắng ("Tây dương thiếu phụ y như tuyết"), *tựa vai chồng* dưới ánh trăng, *kéo áo rì rầm nói chuyện*, tay nâng cốc sữa mà biếng nhác không uống. Với con mắt của một nhà Nho quen với lễ giáo "nam nữ thụ thụ bất thân", cảnh người phụ nữ công khai tựa vai, âu yếm bên chồng giữa chốn đông người là điều phóng khoáng, táo bạo, khác hẳn khuôn phép Á Đông.

- Thái độ quan sát khách quan, không phê phán. Điều đáng quý ở nhà Nho Cao Bá Quát là ông không lên án, không miệt thị nếp sống ấy bằng định kiến đạo đức cứng nhắc. Ông ghi lại một cách chân thực, điềm tĩnh, cho thấy một tầm nhìn cởi mở, vượt lên khỏi cái nhìn kỳ thị hẹp hòi của nhiều nhà Nho đương thời trước "người Tây".

- Vị thế của người đứng ngoài. Nhà Nho ở đây là một "người ngoài cuộc" đang trên đường công cán (bối cảnh chuyến đi "dương trình hiệu lực"), lặng lẽ nhìn hạnh phúc của người khác mà soi chiếu vào thân phận mình.

###

b) Cảm xúc, thái độ nhìn từ điểm nhìn của một NHÀ THƠ giàu rung cảm

- Sự trân trọng, đồng cảm với vẻ đẹp và hạnh phúc lứa đôi. Bằng con mắt nghệ sĩ, nhà thơ phát hiện và nâng niu vẻ đẹp của người thiếu phụ: dáng vẻ kiều diễm, cử chỉ nũng nịu, tình cảm vợ chồng nồng ấm, quấn quýt. Những chi tiết "tựa vai chồng", "kéo áo rì rầm nói", than *rằng đêm lạnh* để chồng chăm sóc… đều toát lên không khí ấm áp, hạnh phúc, sum vầy. Nhà thơ cảm nhận được cái đẹp của tình người, tình yêu một cách tinh tế, vượt qua rào cản sắc tộc, văn hóa.

- Niềm cảm thương và nỗi cô đơn, hoài hương thấm thía. Chính khi chứng kiến hạnh phúc đoàn tụ của đôi vợ chồng xa lạ, lòng nhà thơ lại trào dâng nỗi niềm riêng. Câu kết "*Khởi thức Nam triều quy khách thử lương đa*" (Nào biết, có người khách phương Nam đang lênh đênh, nhớ nhà đến thế) bộc lộ trực tiếp tâm trạng cô đơn, lẻ loi nơi đất khách và nỗi nhớ quê hương, nhớ gia đình da diết của tác giả.

- Sự tương phản tạo chiều sâu cảm xúc. Tứ thơ được xây dựng trên phép đối lập: một bên là cảnh sum vầy, ấm áp của người thiếu phụ phương Tây; một bên là nỗi cô đơn, chia xa của "người khách phương Nam". Niềm hạnh phúc của người khác càng làm nổi bật, khoét sâu thêm nỗi buồn, nỗi khát khao đoàn tụ của chính nhà thơ.

###

c) Sự thống nhất của hai điểm nhìn — vẻ đẹp nhân văn của hồn thơ Cao Bá Quát

- Hai điểm nhìn không loại trừ mà hòa quyện, bổ sung cho nhau. Con mắt nhà Nho đem lại sự tỉnh táo, bao dung, tư thế đĩnh đạc; trái tim nhà thơ đem lại sự rung động, đồng cảm và chiều sâu nội tâm.

- Qua đó, bài thơ thể hiện một tấm lòng nhân đạo rộng mở và một tư tưởng tiến bộ, vượt thời đại: biết trân trọng vẻ đẹp và hạnh phúc của con người không phân biệt chủng tộc, văn hóa; đồng thời bộc lộ một tâm hồn thiết tha yêu quê hương, giàu tình cảm. Cái nhìn ấy cho thấy Cao Bá Quát là người có bản lĩnh, có cái "tôi" cá nhân sâu sắc và một nhãn quan cởi mở hiếm có trong bối cảnh xã hội phong kiến bấy giờ.

Kết luận: Từ điểm nhìn của nhà Nho, tác giả quan sát người thiếu phụ phương Tây với thái độ khách quan, cởi mở, không định kiến; từ điểm nhìn của nhà thơ, ông bộc lộ sự trân trọng cái đẹp, niềm đồng cảm với hạnh phúc lứa đôi và nỗi cô đơn, hoài hương sâu nặng. Sự giao thoa của hai điểm nhìn làm nên giá trị nhân văn và vẻ đẹp tâm hồn đặc sắc của *Dương phụ hành*.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.