Giải Câu hỏi trang 138 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Hành động, lời thoại của Vũ Như Tô và Đan Thiềm thể hiện thái độ gì của nhân vật?
(văn bản: Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (trích Vũ Như Tô) – Nguyễn Huy Tưởng)
Gợi ý trả lời
Mở ý: Đoạn trích *Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài* dựng lại khoảnh khắc Cửu Trùng Đài bị đốt, Vũ Như Tô bị bắt giải đi. Qua từng hành động và lời thoại, hai nhân vật Vũ Như Tô và Đan Thiềm bộc lộ những thái độ rất khác nhau, góp phần làm nổi bật bi kịch của người nghệ sĩ.
a) Thái độ của Vũ Như Tô
- *Hành động:* Dù Đan Thiềm liên tục giục trốn, loạn quân ập vào, Vũ Như Tô vẫn không chịu chạy, cứ đứng lại đòi gặp An Hòa Hầu để "phân trần", "giảng giải". Khi nghe tin Đài cháy, ông đau đớn, thảng thốt ("Đốt thực rồi! Đốt thực rồi!").
- *Lời thoại:* Ông nhiều lần hỏi vì sao mình có tội, khẳng định mình "quang minh chính đại", "chỉ có một hoài bão là tô điểm cho đất nước", xây Cửu Trùng Đài là làm điều cao cả chứ không phải tội lỗi.
- *Thái độ thể hiện:* Một thái độ kiên định, say mê đến mức mê muội với lí tưởng nghệ thuật, với cái đẹp (Cửu Trùng Đài); đồng thời là thái độ ảo tưởng, lạc lõng, không tỉnh ngộ trước thực tế — ông không hiểu rằng công trình của mình được xây bằng xương máu, mồ hôi nước mắt của nhân dân nên bị căm ghét. Chính sự "mơ mộng" tách rời đời sống ấy đẩy ông vào bi kịch: vỡ mộng, tuyệt vọng và cái chết.
b) Thái độ của Đan Thiềm
- *Hành động:* Nàng hốt hoảng, cuống quýt giục Vũ Như Tô trốn đi hết lần này đến lần khác; đến khi nguy cấp còn quỳ xuống, van xin loạn quân tha cho Vũ Như Tô, nhận hết tội về mình, sẵn sàng "chết thay" để cứu người tài.
- *Lời thoại:* "Ông Cả! Ông chạy đi! … Ông nghe tôi! … Đừng để phí tài trời"; "Tôi chết đi không thiệt hại cho đời. Còn ông, ông phải trốn đi mới được".
- *Thái độ thể hiện:* Một thái độ tỉnh táo trước thời cuộc (nhìn rõ nguy hiểm, biết thế cuộc đã đổi) và trên hết là thái độ trân trọng, nâng niu người tài, quý cái đẹp — tấm lòng "biệt nhỡn liên tài", sẵn sàng quên mình để bảo vệ tài năng cho đất nước. Đan Thiềm là người tri kỉ, tri âm của Vũ Như Tô.
c) Khái quát: Đặt cạnh nhau, hai thái độ ấy vừa gặp nhau ở tình yêu, sự tôn thờ cái đẹp, vừa đối lập ở cách ứng xử với thực tại: Vũ Như Tô mê muội, ảo tưởng, còn Đan Thiềm tỉnh táo, quên mình. Chính sự tương phản này tô đậm nỗi đau và bi kịch của người nghệ sĩ thiên tài trong xã hội chưa đủ điều kiện để cái đẹp được tồn tại.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.