Giải Bài 1 trang 22 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Giữa nhan đề Vợ nhặt và nội dung câu chuyện có mối quan hệ với nhau như thế nào?
(văn bản: Vợ nhặt – Kim Lân)
Gợi ý trả lời
Mối quan hệ giữa nhan đề *Vợ nhặt* và nội dung câu chuyện:
a) Nhan đề gợi ra tình huống truyện độc đáo, éo le. "Vợ nhặt" là cách nói tạo ấn tượng mạnh bởi sự ghép đôi bất thường giữa hai từ: "vợ" vốn là chuyện hệ trọng, thiêng liêng của đời người (cưới xin, dựng vợ gả chồng), còn "nhặt" lại là động từ chỉ việc tình cờ lượm được một thứ vô giá trị, rơi vãi ngoài đường. Ghép lại thành "vợ nhặt" nghĩa là nhặt được vợ, lấy vợ như nhặt một món đồ. Nhan đề vì thế khái quát trực tiếp tình huống truyện: giữa nạn đói khủng khiếp năm 1945, anh cu Tràng – một người nghèo, xấu xí, dân ngụ cư – chỉ nhờ mấy câu nói đùa và bốn bát bánh đúc mà "nhặt" được vợ theo không về nhà.
b) Nhan đề tố cáo hiện thực và giá trị con người bị rẻ rúng trong nạn đói. Chữ "nhặt" cho thấy thân phận con người, nhất là người phụ nữ, trở nên rẻ mạt đến mức có thể "nhặt" được như rơm rác. Qua đó, nhan đề lên án tội ác của bọn thực dân, phát xít đã đẩy nhân dân ta vào thảm cảnh đói khát, chết chóc, khiến hạnh phúc và phẩm giá con người bị hạ thấp.
c) Nhan đề thể hiện giá trị nhân đạo sâu sắc và tư tưởng của tác phẩm. Dù bị "nhặt" về trong hoàn cảnh bi thảm, những con người ấy vẫn khao khát sống, khao khát hạnh phúc, cưu mang, đùm bọc lẫn nhau và hướng về tương lai (hình ảnh lá cờ đỏ, đoàn người đi phá kho thóc). Như vậy nhan đề không chỉ phản ánh bi kịch mà còn ngợi ca vẻ đẹp của tình người và niềm tin vào sự sống.
=> Nhan đề *Vợ nhặt* có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất với nội dung: nó vừa thâu tóm tình huống truyện độc đáo, vừa phản ánh hiện thực xã hội, vừa gửi gắm tư tưởng, chủ đề và giá trị nhân đạo của toàn bộ tác phẩm.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.