Giải Bài 5 trang 22 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Phân tích những nét đáng chú ý trong cách người kể chuyện quan sát và miêu tả sự thay đổi của các nhân vật (thể hiện ở các khía cạnh: điểm nhìn, lời kể và giọng điệu).
(văn bản: Vợ nhặt – Kim Lân)
Gợi ý trả lời
## Phân tích cách người kể chuyện quan sát và miêu tả sự thay đổi của các nhân vật trong *Vợ nhặt* (Kim Lân)
Nhận định chung: Truyện được kể theo ngôi thứ ba, nhưng người kể chuyện không đứng ngoài một cách lạnh lùng mà "hòa" vào thế giới nội tâm nhân vật, liên tục dịch chuyển điểm nhìn để soi tỏ sự đổi thay trong tâm trạng của Tràng, người vợ nhặt và bà cụ Tứ. Nhờ đó, sự biến chuyển của các nhân vật — từ tăm tối sang le lói hi vọng, từ xa lạ sang gắn bó — hiện ra vừa chân thực vừa thấm đẫm cảm thông. Có thể thấy rõ qua ba khía cạnh sau:
### a) Điểm nhìn
- Người kể chuyện ở ngôi thứ ba nhưng thường xuyên trần thuật từ điểm nhìn bên trong của nhân vật, đặc biệt là điểm nhìn của Tràng và bà cụ Tứ. Khi miêu tả buổi sáng hôm sau, cảnh vật (nhà cửa, sân vườn được quét tước, hai cái ang nước, đống rác…) được nhìn qua con mắt của Tràng — nên cái "mới mẻ, khác lạ" của cảnh thực chất là sự đổi thay trong lòng Tràng: "bỗng nhiên hắn thấy hắn thương yêu gắn bó với cái nhà của hắn lạ lùng".
- Điểm nhìn di chuyển linh hoạt từ nhân vật này sang nhân vật khác: lúc theo Tràng, lúc theo bà cụ Tứ (những chua xót, mừng tủi, lo âu của người mẹ nghèo), lúc hé mở tâm trạng người vợ nhặt (vẻ "e thẹn", "hiền hậu đúng mực" khác hẳn lúc chao chát ngoài chợ). Sự dịch chuyển điểm nhìn cho phép soi sự thay đổi của mỗi nhân vật từ nhiều phía.
- Nhờ đặt điểm nhìn bên trong, người đọc cảm nhận sự đổi thay từ chính mạch cảm xúc nhân vật, chứ không phải lời bình luận áp đặt từ bên ngoài.
###
b) Lời kể
- Lời kể đan xen, hòa quyện với lời nửa trực tiếp: nhiều câu vừa là lời người kể, vừa như lời độc thoại nội tâm của nhân vật (ví dụ dòng suy nghĩ của bà cụ Tứ: "Người ta có gặp bước khó khăn, đói khổ này, người ta mới lấy đến con mình. Mà con mình mới có vợ được…"). Ranh giới giữa lời kể và lời nhân vật bị xóa nhòa, khiến sự thay đổi tâm lí được kể ra một cách tự nhiên, thấm thía.
- Lời kể giàu chi tiết sinh hoạt, cử chỉ, nét mặt để làm nổi bật biến chuyển: cái "tủm tỉm cười", "hai mắt sáng lên" của Tràng; dáng "lon ton" của người vợ khi quét sân; nồi "chè khoán" (cám) của bà cụ Tứ. Người kể không nói trực tiếp "họ hi vọng" mà để sự đổi thay lộ ra qua hành động, chi tiết đời thường.
- Mạch kể chậm rãi, nương theo diễn biến tâm trạng, kết hợp đối lập giữa hoàn cảnh thê thảm (nạn đói, tiếng trống thúc thuế, màu đen của đàn quạ, mùi gây của xác người) với ánh sáng của tình người và khát vọng sống (hình ảnh lá cờ đỏ, đoàn người đi phá kho thóc trong óc Tràng ở cuối truyện).
###
c) Giọng điệu
- Giọng điệu chủ đạo là cảm thương, trân trọng, đôn hậu — cái nhìn ấm áp của nhà văn đối với những con người nghèo khổ. Ngay giữa cảnh đói khát tăm tối, giọng kể vẫn nâng niu từng mầm sống, từng nét đổi thay tốt đẹp trong tâm hồn nhân vật.
- Giọng điệu hóm hỉnh, dí dỏm mà không chế giễu (cách gọi "vợ nhặt", cảnh Tràng ngượng nghịu, xóm ngụ cư xì xào), tạo nên chất trữ tình xen lẫn nét tươi vui, làm dịu bớt sự bi thảm.
- Giọng điệu tin yêu, hướng về tương lai: càng về cuối càng ấm sáng, thể hiện niềm tin của tác giả rằng dù trong đói khổ, con người vẫn khao khát hạnh phúc, mái ấm và đổi đời.
### Đánh giá
Sự kết hợp giữa điểm nhìn bên trong linh hoạt, lời kể nửa trực tiếp giàu chi tiết và giọng điệu cảm thương, tin yêu đã giúp Kim Lân miêu tả tinh tế, thuyết phục quá trình "hồi sinh" trong tâm hồn các nhân vật — từ bóng tối của cái đói hướng tới ánh sáng của tình người và hi vọng. Đó cũng chính là chiều sâu nhân đạo của tác phẩm.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.