Giải Bài 6 trang 22 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Hãy nêu chủ đề và đánh giá giá trị tư tưởng của tác phẩm.
(văn bản: Vợ nhặt – Kim Lân)
Gợi ý trả lời
a) Chủ đề của tác phẩm
Truyện ngắn *Vợ nhặt* của Kim Lân lấy bối cảnh nạn đói khủng khiếp năm 1945 ở nông thôn Bắc Bộ, qua đó dựng lên tình huống "nhặt được vợ" éo le, độc đáo của nhân vật Tràng.
Từ câu chuyện ấy, tác phẩm tập trung thể hiện chủ đề:
- Tái hiện chân thực thảm cảnh của người nông dân Việt Nam trong nạn đói năm 1945: cái đói, cái chết bủa vây, con người bị đẩy đến bờ vực của sự sống.
- Qua đó khẳng định một tư tưởng lớn: dù bị đẩy vào tình cảnh bi thảm, cận kề cái chết, người lao động nghèo vẫn luôn khát khao được sống, khát khao hạnh phúc, cưu mang đùm bọc lẫn nhau và vững tin hướng về tương lai, về sự đổi đời.
b) Đánh giá giá trị tư tưởng của tác phẩm
*Giá trị hiện thực:*
- Tác phẩm phản ánh sâu sắc, chân thực tình cảnh thê thảm của người nông dân trong nạn đói 1945 do thực dân Pháp và phát xít Nhật gây ra: người chết như ngả rạ, "không khí vẩn lên mùi ẩm thối của rác rưởi và mùi gây của xác người", bữa ăn ngày đói chỉ có cháo cám đắng chát.
- Nhà văn tố cáo tội ác của bọn thực dân, phát xít đã đẩy nhân dân ta vào thảm họa; đồng thời cho thấy giá trị con người trở nên rẻ rúng — người ta có thể "nhặt" được vợ như nhặt một cái rơm cái rác.
*Giá trị nhân đạo (đây là chiều sâu tư tưởng của tác phẩm):*
- Niềm cảm thương, trân trọng sâu sắc đối với số phận người nghèo khổ bị cái đói đọa đày.
- Phát hiện và ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn của người lao động: trong cảnh khốn cùng họ vẫn cưu mang, đùm bọc nhau (Tràng cưu mang người vợ nhặt), vẫn khao khát mái ấm gia đình, vẫn giữ được lòng nhân hậu, sự tinh tế và tình thương (tấm lòng bao dung của bà cụ Tứ).
- Khẳng định niềm tin vào sự sống và tương lai: niềm khát khao hạnh phúc đã làm thay đổi con người (Tràng thấy mình nên người, thấy có trách nhiệm; buổi sáng đầu tiên nhà cửa được dọn dẹp tươm tất); đặc biệt hình ảnh lá cờ đỏ và đoàn người đi phá kho thóc Nhật hiện lên trong óc Tràng ở cuối truyện đã hé mở con đường giải phóng, gợi niềm tin vào cách mạng, vào sự đổi đời của người nông dân.
*Đánh giá chung:*
Tư tưởng của *Vợ nhặt* kết tinh ở một triết lí nhân sinh đẹp đẽ: "người đói, người ta không nghĩ đến cái chết mà nghĩ đến cái sống". Tác phẩm vừa là bản cáo trạng về tội ác gây ra nạn đói, vừa là bài ca về tình người, về sức sống và niềm hi vọng bất diệt của con người. Đó là giá trị tư tưởng vừa sâu sắc, vừa mới mẻ và đầy tính nhân văn, làm nên sức sống lâu bền của tác phẩm.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.