Giải Bài 7 trang 22 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Có thể xem truyện ngắn Vợ nhặt là một câu chuyện cổ tích trong nạn đói hay không? Nêu và phân tích quan điểm của bạn về điều này.
(văn bản: Vợ nhặt – Kim Lân)
Gợi ý trả lời
Nêu quan điểm: Có thể xem *Vợ nhặt* như một "câu chuyện cổ tích trong nạn đói" — nhưng là câu chuyện cổ tích được viết bằng chất liệu hiện thực nghiệt ngã, nên vừa giống vừa khác truyện cổ tích truyền thống. Đây là cách hiểu hợp lí nhất, vừa thấy được chất lãng mạn, nhân đạo của tác phẩm, vừa không làm mờ đi giá trị hiện thực của nó.
a) Những điểm khiến *Vợ nhặt* mang dáng dấp một câu chuyện cổ tích
- *Mô-típ đổi đời giống cổ tích:* Tràng là một anh nông dân nghèo, xấu trai, dân ngụ cư, ế vợ — kiểu nhân vật "thấp hèn, bất hạnh" quen thuộc của cổ tích (như chàng mồ côi, anh Khoai…). Vậy mà giữa nạn đói khủng khiếp, chỉ với mấy bát bánh đúc và vài câu nói đùa, Tràng bỗng "nhặt" được vợ. Việc có được hạnh phúc một cách bất ngờ, gần như may mắn trời cho, rất gần với lô-gíc "ở hiền gặp lành", "đổi đời" của cổ tích.
- *Niềm tin vào điều tốt đẹp và tương lai:* Kết thúc truyện không phải là cái chết mà là hình ảnh *lá cờ đỏ và đoàn người đi phá kho thóc Nhật* hiện lên trong óc Tràng. Giống như cổ tích luôn hướng tới một kết cục có hậu, Kim Lân mở ra tia hi vọng về sự đổi đời, về cách mạng. Bữa cơm ngày đói với nồi "chè khoán" (thực ra là cám) vẫn ấm áp tình người, tiếng trống thúc thuế, câu chuyện của bà cụ Tứ về đàn gà, về tương lai… đều thể hiện khát vọng sống và niềm tin bất diệt.
- *Chất lãng mạn, lí tưởng hoá vẻ đẹp con người:* Trong hoàn cảnh "người chết như ngả rạ", các nhân vật vẫn giữ được lòng nhân hậu, sự cưu mang, bao dung (bà cụ Tứ đón nàng dâu bằng nước mắt thương cảm; Tràng chấp nhận cưu mang người đàn bà xa lạ). Vẻ đẹp tâm hồn được nâng niu, trân trọng — đúng tinh thần "ở hiền", nhân ái của cổ tích.
b) Những điểm khiến *Vợ nhặt* KHÔNG phải là một câu chuyện cổ tích thuần tuý
- *Chất liệu hiện thực trần trụi thay cho thế giới kì ảo:* Cổ tích có yếu tố thần kì (bụt, tiên, phép màu), còn *Vợ nhặt* không hề có phép màu nào. Bối cảnh là nạn đói Ất Dậu 1945 có thật, với không khí "vẩn lên mùi ẩm thối của rác rưởi và mùi gây của xác người", tiếng quạ kêu, tiếng hờ khóc tỉ tê. "Hạnh phúc" đến với Tràng không do phép màu mà do chính nạn đói — một sự thật cay đắng.
- *Giá trị con người bị rẻ rúng:* Người vợ theo không về chỉ vì miếng ăn, thân phận con người bị đặt ngang với một món đồ "nhặt" được bên đường. Đây là tiếng nói tố cáo hiện thực, điều mà cổ tích không đặt ra.
- *Kết thúc mở, không trọn vẹn "có hậu":* Truyện khép lại khi bữa ăn vẫn là cám đắng chát, tiếng trống thuế dồn dập, tương lai còn bỏ ngỏ. Đó là niềm hi vọng gắn với hành động cách mạng, chứ không phải phần thưởng sẵn có như trong cổ tích.
c) Khẳng định và lí giải quan điểm
Gọi *Vợ nhặt* là "câu chuyện cổ tích trong nạn đói" là một cách nói giàu hình ảnh và khá chính xác, bởi nó nắm bắt được *chất thơ, chất lãng mạn và chiều sâu nhân đạo* của tác phẩm: giữa ranh giới sự sống và cái chết, con người vẫn khát khao hạnh phúc, mái ấm và hướng về tương lai. Tuy nhiên cần hiểu đây là *"cổ tích" theo nghĩa ẩn dụ* — một thiên truyện hiện thực mang màu sắc cổ tích, nơi phép màu không đến từ thần tiên mà đến từ chính tình người và niềm tin vào cách mạng. Nhờ sự kết hợp giữa hiện thực và lãng mạn đó, tư tưởng nhân đạo của Kim Lân được nâng lên: nhà văn không chỉ xót thương mà còn *tin tưởng, nâng đỡ* con người, khẳng định dù trong hoàn cảnh bi thảm nhất, khát vọng sống và tình thương vẫn là "phép màu" cứu rỗi con người.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.