Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Câu hỏi trang 23 SGK Ngữ văn 11

Văn bản 2. Chí Phèo (Trích) - Nam Cao   Gợi ý trả lời

Đề bài

Thế nào là định kiến xã hội? Các định kiến xã hội có thể ảnh hưởng đến cá nhân và cộng đồng như thế nào?
(văn bản: Chí Phèo (Trích) - Nam Cao)

Gợi ý trả lời

a) Thế nào là định kiến xã hội?

Định kiến xã hội là những ý kiến, quan niệm, thái độ đánh giá đã hình thành sẵn trong cộng đồng về một người, một nhóm người hay một hiện tượng, thường mang tính một chiều, phiến diện và cứng nhắc. Đặc điểm của định kiến xã hội là:

- Được hình thành trước và tồn tại độc lập với sự thật về đối tượng; người ta nhìn nhận, phán xét đối tượng qua "khuôn" có sẵn chứ không dựa trên bản chất thực của họ.
- Thường mang sắc thái tiêu cực, gán ghép, kì thị (về nguồn gốc xuất thân, nghề nghiệp, giới tính, ngoại hình, quá khứ lỗi lầm…).
- Có tính lan truyền và bền vững trong cộng đồng, khó thay đổi, được số đông mặc nhiên thừa nhận như một "lẽ thường".

Trong đoạn trích *Chí Phèo*, định kiến xã hội thể hiện rõ ở cách cả làng Vũ Đại nhìn Chí Phèo: mặc định hắn là "con quỷ dữ", một kẻ chuyên rạch mặt ăn vạ, không còn được xem là người. Vì thế khi Chí thật lòng muốn hoàn lương, khao khát "làm hòa với mọi người", thì cánh cửa trở về với cộng đồng vẫn đóng chặt.

b) Các định kiến xã hội có thể ảnh hưởng đến cá nhân và cộng đồng như thế nào?

*Đối với cá nhân:*

- Tước đi cơ hội được nhìn nhận công bằng, được sửa chữa và hòa nhập; con người bị đóng khung vĩnh viễn trong một "cái mác" (như Chí Phèo bị cự tuyệt quyền làm người lương thiện).
- Gây tổn thương tinh thần, dồn nén đến bế tắc, tuyệt vọng; có thể đẩy con người đến bi kịch (Chí Phèo giết Bá Kiến rồi tự sát).
- Làm thui chột những phẩm chất tốt đẹp, khiến cá nhân mất niềm tin vào bản thân và xã hội.

*Đối với cộng đồng:*

- Tạo nên sự kì thị, chia rẽ, làm mất đi lòng bao dung và tình người; cộng đồng trở nên vô cảm, thờ ơ với số phận người khác.
- Duy trì bất công, kìm hãm sự phát triển lành mạnh của xã hội, vì năng lực và thiện chí của nhiều cá nhân bị vùi lấp.
- Để lại hậu quả nặng nề: những bi kịch cá nhân thực chất là lời tố cáo xã hội đã sinh ra và dung dưỡng định kiến.

→ Vì vậy, cần nhìn nhận con người bằng cái nhìn khách quan, nhân ái và bao dung, xóa bỏ định kiến để mỗi cá nhân có cơ hội sống tốt và cộng đồng trở nên nhân văn hơn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.