Giải Bài 3 trang 43 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Bạn có thể học hỏi được điều gì từ cách phân tích các phương diện của nghệ thuật tự sự trong Đời thừa? Điều gì ở bài viết chưa làm bạn thoả mãn?
(văn bản: Bài viết phân tích nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn Đời thừa của Nam Cao (bài viết tham khảo, Nhóm biên soạn))
Gợi ý trả lời
Đề bài yêu cầu: Nêu điều học hỏi được từ cách phân tích các phương diện của nghệ thuật tự sự trong bài viết tham khảo *Phân tích nghệ thuật tự sự trong truyện ngắn "Đời thừa" của Nam Cao*, và chỉ ra điều còn chưa thoả mãn ở bài viết.
Đây là câu hỏi kết nối đọc với viết (phần *Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm truyện – chú trọng chủ đề và nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật*). Em trình bày thành hai ý: (a) điều học hỏi được, (b) điều chưa thoả mãn.
### a) Những điều có thể học hỏi được từ cách phân tích nghệ thuật tự sự trong bài viết
- Chọn đúng đối tượng và phạm vi nghị luận. Bài viết không ôm đồm phân tích toàn bộ tác phẩm mà tập trung vào *một* phương diện hình thức – nghệ thuật tự sự. Nhờ khoanh vùng rõ như vậy, lập luận được dồn sâu, tránh tản mạn. Đây chính là yêu cầu "nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật" mà bài học đặt ra.
- Triển khai theo từng phương diện của nghệ thuật tự sự một cách có hệ thống. Người viết lần lượt làm sáng tỏ các yếu tố cơ bản của tự sự:
- *Người kể chuyện và điểm nhìn*: cách Nam Cao dùng ngôi thứ ba nhưng trần thuật chủ yếu qua điểm nhìn bên trong của nhân vật Hộ, khiến người đọc thâm nhập được dòng ý nghĩ, tâm trạng nhân vật.
- *Cốt truyện và tình huống*: cốt truyện giàu tính tâm lí, ít biến cố bên ngoài, xây dựng trên mâu thuẫn nội tâm (khát vọng văn chương – gánh nặng cơm áo; lí tưởng tình thương – hành vi tàn nhẫn với vợ con).
- *Nghệ thuật khắc hoạ nhân vật và miêu tả tâm lí*: biệt tài phân tích những chuyển biến tinh vi, mâu thuẫn, giằng xé trong tâm hồn Hộ.
- *Ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật*: sự đan xen giữa lời kể và lời nửa trực tiếp, giọng điệu vừa lạnh lùng vừa xót thương.
→ Học được cách chia luận điểm theo các phương diện của một yếu tố nghệ thuật, mỗi phương diện là một luận điểm riêng, có trật tự mạch lạc.
- Luôn gắn hình thức nghệ thuật với chủ đề, tư tưởng. Bài viết không dừng ở mô tả thủ pháp mà chỉ ra mỗi đặc điểm tự sự *phục vụ* cho việc thể hiện bi kịch tinh thần của người trí thức nghèo và tư tưởng nhân đạo của Nam Cao. Đây là điều quan trọng nhất cần học: phân tích nghệ thuật phải nhằm làm sáng tỏ nội dung, ý nghĩa.
- Dùng lí lẽ kết hợp với bằng chứng lấy từ văn bản. Mỗi nhận định đều được chứng minh bằng chi tiết, hình ảnh, câu văn cụ thể trong *Đời thừa*, khiến lập luận có sức thuyết phục.
- Bố cục rõ ràng, lời văn nghị luận chuẩn mực. Mở bài giới thiệu tác phẩm và vấn đề; thân bài lần lượt phân tích từng phương diện; kết bài khái quát, đánh giá giá trị. Đây là mô hình để em áp dụng cho bài viết của mình.
###
b) Những điều ở bài viết còn chưa làm em thoả mãn
(Đây là phần nêu ý kiến riêng; em có thể chọn một vài điểm, miễn là có lí lẽ.)
- Bài viết tập trung vào nghệ thuật tự sự nên chưa đặt tác phẩm trong tương quan so sánh với các truyện ngắn khác cùng đề tài người trí thức của Nam Cao (như *Giăng sáng*), khiến nét độc đáo riêng của *Đời thừa* chưa thật nổi bật.
- Một số nhận định về giọng điệu, ngôn ngữ trần thuật còn khái quát, dẫn chứng chưa thật dồi dào; người đọc muốn được phân tích kĩ hơn một vài câu văn tiêu biểu để thấy rõ chất "nửa trực tiếp" trong lời văn.
- Bài viết chưa nói nhiều đến ý nghĩa của kết cấu / trình tự thời gian (sự đan xen hiện tại – hồi tưởng) – một phương diện tự sự cũng góp phần thể hiện tâm lí nhân vật.
- Phần đánh giá ở kết bài còn thiên về khẳng định, chưa mở ra sự đối thoại (chẳng hạn những cách hiểu khác về nhân vật Hộ), nên tính gợi mở chưa cao.
> *Lưu ý trình bày:* Khi làm bài, em nên viết thành đoạn/bài văn liền mạch, nêu dẫn chứng từ chính tác phẩm, và trình bày điều chưa thoả mãn bằng thái độ trân trọng, mang tính trao đổi chứ không phủ nhận bài viết.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.