Giải Câu hỏi trang 59 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Bạn có cho rằng cảnh trời đất mênh mông trong buổi chiều tà thường có một ý nghĩa đặc biệt đối với tâm hồn của mỗi người? Hãy đọc một số câu thơ mà bạn biết nói về cảnh ấy, thời điểm ấy.
(văn bản: Tràng giang – Huy Cận)
Gợi ý trả lời
Đây là câu hỏi Trước khi đọc, nhằm khơi gợi trải nghiệm và vốn thơ của người đọc trước khi tìm hiểu bài *Tràng giang* của Huy Cận.
a) Cảnh trời đất mênh mông buổi chiều tà có ý nghĩa đặc biệt với tâm hồn mỗi người hay không?
Có. Buổi chiều tà – thời khắc ngày sắp tàn, ánh sáng nhạt dần, không gian mở ra bao la – thường gợi trong lòng con người những rung động sâu lắng:
- Đó là lúc con người dễ lắng lại, hướng về nội tâm, nên cảnh chiều trên không gian rộng lớn dễ khơi dậy nỗi buồn man mác, cảm giác cô đơn, nhỏ bé của cá nhân trước vũ trụ vô cùng.
- Chiều tà cũng là thời điểm của sự trở về, sum họp (cánh chim về tổ, con người về nhà), nên với người đi xa, nó gợi nỗi nhớ nhà, nhớ quê hương (tâm trạng "hoàng hôn nhớ nhà").
- Sự tương phản giữa cái mênh mông của trời đất và cái hữu hạn của đời người khiến khoảnh khắc ấy mang màu sắc suy tư về thân phận, về thời gian trôi chảy.
Vì những lẽ đó, cảnh trời đất mênh mông trong buổi chiều tà từ xưa đã trở thành một thi đề quen thuộc, có sức lay động đặc biệt đối với tâm hồn con người, nhất là các thi nhân.
b) Một số câu thơ nói về cảnh ấy, thời điểm ấy
- Ca dao:
> *Chiều chiều ra đứng ngõ sau,*
> *Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều.*
- Bà Huyện Thanh Quan – *Qua Đèo Ngang*:
> *Lom khom dưới núi tiều vài chú,*
> *Lác đác bên sông chợ mấy nhà.*
(và cảnh "bóng xế tà" mở đầu bài thơ)
- Nguyễn Du – *Truyện Kiều*:
> *Buồn trông cửa bể chiều hôm,*
> *Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa.*
- Thôi Hiệu – *Hoàng Hạc lâu* (Tản Đà dịch):
> *Quê hương khuất bóng hoàng hôn,*
> *Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai.*
(chính hai câu này có liên hệ gần gũi với cảm hứng của *Tràng giang*)
- Lí Bạch – *Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng*:
> *Cô phàm viễn ảnh bích không tận,*
> *Duy kiến Trường Giang thiên tế lưu.*
(Bóng buồm lẻ loi xa dần giữa trời xanh, chỉ thấy sông dài chảy tận chân trời.)
Những câu thơ trên đều lấy cảnh chiều tà trên không gian sông nước, trời đất bao la để gửi gắm nỗi buồn, nỗi nhớ và những suy tư về cuộc đời – cũng chính là mạch cảm xúc mà ta sẽ gặp trong *Tràng giang* của Huy Cận.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.